مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 189

و برنامه ریزی، تأکید بر علم آموزی و اخذ پدیده های مثبت از دیگران و تأیید آنها و...(1) همه اینها مسائل حیاتی است که در منابع دینی وجود دارد و ما به تناسب نیاز می توانیم از آنها استفاده کنیم.

تفسیر احیاگرایانه تاریخ اندیشه

می توانیم براساس اصول الگوی احیاگری تاریخ اندیشه را مورد بررسی مجدد قرار دهیم و با تفسیر احیاگرایانه آن به تعمیق اصول آن و تشخیص مسائل تاریخی - حیاتی جامعه دست یابیم و از آن برای توضیح وضعیت فعلی اندیشه و حل مسائل آن بهره گیریم. در این جا ما به طور مختصر به اندیشه برخی از متفکران و مسائل حیاتی که علما، عرفا و روشنفکران به آن پرداخته اند اشاره خواهیم کرد.

نقد «ابن تیمیه» به منطق یونانی و تأکید بر ضرورت استقراء، تأکید «ابن حزم» در التقریب فی حدود المنطق بر حس به عنوان اصلی از اصول دانایی و علم، تشکیک رازی در شکل اول منطق ارسطو از این جمله است. در این راستاست که «طوسی» سکون هزار ساله ریاضیات کلاسیک از بطلمیوس تا عصر خویش را متحول کرد و «بیرونی» ایستایی جهان را سخن تباهی شمرد و جهان را نه در بودن که در شدن دانست، همچنین اندیشه سیاسی فارابی و تأکید او بر وحدت عقل و شرع و آنچه در آرای اهل مدینه فاضله آورد، کاری احیاگرایانه است.

چنانچه بدرستی نظر کنیم، کار اندیشمندان عرفا نیز کاری احیاگرانه است. البته مسائل حیاتی که آنها در پی احیای آن بودند از مقوله دیگری است؛ برای مثال می توان به اندیشه های غزالی، حافظ، مولوی و فیض کاشانی اشاره کرد. غزالی در آن دورانی که زندگی میکند مسأله حیاتی را انحطاط معنوی و انحراف جامعه مسلمانان، دنیا پرستی و ریاکاری می داند و برای نجات از آن و احیای حیات معنوی و عرفان انسان تلاش میکند. جدای از تندروی ها و اعوجاجهایی که غزالی داشته و ما باید از آن پرهیز کنیم، مسائلی که