مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 191

تجدد، سنت و احیاگری

نمی بینم نشاط عیش در کس

نه درمان دلی نه درد دینی

در بررسی منابع ادبی و آثار عرفانی براساس الگوی احیاگری باید ضعفها و جنبه های مرگ آور آنها را کنار گذاشت. در واقع از افراط و تفریط پرهیز کرد. در این زمینه می توان به مسائل زیر به عنوان مشکلات موجود اشاره کرد:

1 - فردگرایی و نداشتن «تفکر اجتماعی» و در غم خود بودن و در غم خلق نبودن. برای همین نیز آن عارف نامی در زمانی که امام حسین ع را به دلیل قیام علیه ظلم سر می بریدند، مشغول خلوت خود بود و چون حادثه کربلا به پایان رسید، از نتایج آن پرسید و وقتی پاسخ لازم شنید، شروع به گفتن استغفرالله کرد. در همین راستاست که عبدالقدوس کنگهی در مورد معراج پیامبر می گوید: اگر من بودم از معراج برنمیگشتم

٢- بی توجی به دنیا و سامان عالم و قوانین حاکم بر آن، برای همین مولوی اسباب را چشم بند خلق میداند و این سببها را بر نظرها پرده می شمارد.

3- تقدیرگرایی

من اگر خارم اگر گل چمن آرایی هست

که از آن دست که می پروردم می رویم

4- بی توجهی به ثروت و قدرت و تأکید بر «نفس کشی». مولوی وقتی می گوید: «عجز بهتر مایه پرهیزگار» با همین مشکل مواجه است و جامعه را نیز دچار آثار چنین مسألهای می نماید. .

تفسیر احیاگرانه اندیشه های معاصر

تمام اندیشه های معاصر را می توان براساس الگوی احیاگری مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. اندیشه های سنت گرایان، متجددان و کسانی که در قالبهای مذکور قرار نمی گیرند براساس این الگو تحلیل پذیرند. در این جا ابتدا به اندیشه های بعضی از متفکران و روشنفکران معاصر اشاره خواهیم کرد، سپس در مورد اندیشه های امام خمینی به تفصیل سخن خواهیم گفت. در این زمینه می توان به اندیشه های سید جمال، اقبال، مطهری، شریعتی و جلال آل احمد اشاره کرد. سید جمال سرسلسله بیدارگران جهان اسلام در دوران معاصر شناخته شده است. وی هم دنبال احیای عزت و استقلال جوامع اسلامی