مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 201

بازکاوی پدیده خشونت در جامعه مدرن/سید مجید ظهیری

اشاره

در گفتمان روشنفکری امروز کشور ما درباره آزادی، جامعه مدنی، قانون، مشارکت سیاسی، تسامح و تساهل و بسیاری مقولات از این قبیل سخن گفته می شود، اما گاه به گونه ای که گویا اسلام یکسره با آنها مخالف است و روشنفکری لیبرال دموکرات به طور کامل و بی قید و شرط با آنها موافق. خشونت نیز در این میان مستثنا نیست. گاهی چنان انگاشته میشود که اسلام به طور بی قید و شرط می گوید، خشونت آری و روشنفکر لیبرال یکسره میگوید، خشونت نه! در صورتی که چنین نیست.

هر گاه یکی از واژه های یاد شده مطرح می شود، سؤالات بسیاری را در پی می آورد که پاسخ به آنها مفهوم و حد و حدود آن را مشخص می کند. به عنوان مثال وقتی از آزادی سخن به میان می آید بلافاصله این پرسش اساسی مطرح می شود که آزادی تا کجا و تا چه حد و به چه معنی؟ آیا آزادی در برهم زدن آزادی دیگران یا آزادی در اعمال خشونت برطبق میل فردی یا چیز دیگر؟ در پاسخ به این سوالات است که مفهوم و حدود آزادی معین می شود. حتی قانون نیز چنین است و می توان پرسید که آیا هر قانونی قابل تبعیت است؟ توماس هابز که یکی از مؤسسان لوازم لیبرالیسم است در پاسخ، حدی را برای آن قائل می شود. وی می گوید: