مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 203

3- ٣. حسین بشیریه، جامعه شناسی سیاسی، ص 95.

هم در ابعاد عملی نظامهای مبتنی بر آن.

نگاهی به مفهوم خشونت در اسلام و لیبرالیسم

خشونت یک معنای عام دارد که نزدیک به ذهن است و آن حرکتی تند و شدید میباشد که موجب آسیب رسیدن به چیزی یا کسی شود، اما می توان از آن تلقیهای فلسفی، سیاسی - حقوقی و اخلاقی داشت. در مفهوم فلسفی خشونت در اندیشه لیبرال ذیل واژه Violent یا Violenc گفته شده است که در مقابل طبیعت است؛ قسر یا خشونت، امری است که ضد مجرا و مسیر طبیعی باشد و در آن عنصری از غضب و خشم نهفته است. به دیگر سخن، خشونت یعنی برخلاف طبع گام برداشتن. در این زمینه همچنین اظهارنظر شده است که خشونت مفهومی ضد فطرت و طبیعت انسان است(1) که به نقد آن خواهیم پرداخت.

در فرهنگ غرب، واژه خشونت از منظر فلسفه سیاسی نیز مورد توجه قرار گرفته و از آن به کاربرد نیرو برخلاف قانون تعبیر شده است.(2)

لذا مفهوم سیاسی - حقوقی خشونت در اندیشه لیبرال در تقابل با قانون شکل می گیرد و معنای فلسفی آن در تقابل با طبیعت آدمی. در واقع مفهوم فلسفی خشونت تعیین کننده مفهوم سیاسی - حقوقی آن است؛ زیرا قانون در اندیشه لیبرال منبعث از حقوق طبیعی میباشد.

معنای اخلاقی خشونت نیز تحت تأثیر مفهوم فلسفی آن در تقابل با فایده و سود مبتنی بر عنصر میل و لذت فردی (ارزشهای لیبرالی) معنی پیدا میکند. «جان استوارت میل» تصریح می کند که: من فایده را مرجع نهایی تمامی مسائل اخلاقی میدانم»(3)