مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 22

انسانها در شهوانی ترین حالات سوژه آثار هنری دوره جدید شد.

به جای ادبیات قرون وسطی که در آن فضایل انسانی ترویج می شد، عده ای شروع کردند به بیان و تفسیر احوالات نفسانی انسان با تمام ریزه کاری هایش در قالب شعر و داستان و مانند آن.

در عرصه سیاست (که در دوره دینی هم مردم و هم حکمرانان مکلف به جست وجو و رعایت حق، عدالت و راستی بودند) شخصی پیدا شد به نام ماکیاول که عنوان کرد دروغ، رشوه، قتل و از این قبیل، همه وسایلی مباح و مشروع برای رسیدن به هدف در سیاست هستند.

برتراند راسل، فیلسوف ماتریالیست انگلیسی می گوید، ماکیاولی روح دوره جدید غرب است و اصلا ماکیاولی یک آدم نبود، بلکه یک واقعیت تاریخی بود که از 500 سال گذشته تا امروز ادامه پیدا کرده است.

حتی علم نیز با این تغییر فرهنگ دگرگون شد. علم در قرون وسطی وسیله ای برای کسب حقیقت بود اما در دوره جدید فرانسیس بیکن که یکی از بنیانگذاران مهم علم جدید است، می گوید علم به دنبال کشف حقیقت نیست بلکه در پی کسب قدرت است. نشانه این که یک چیز علم هست یا نیست، این است که به ما توانایی و قدرت تسلط بر طبیعت را بدهد.

در عرصه اخلاق نیز گفتمان شایع در قرون وسطی مسؤولیت انسان در برابر خدا بود، اما در عصر جدید، انسان خودش را در مقابل خودش مسؤول میدید یا در حیث فردی خودش و یا در حیث جمعی خودش که جامعه باشد. گروه اول اندیویدوآلیستها و گروه دوم کلکتیویستها را تشکیل دادند.

گروه نخست به «من» اصالت دادند و گروه دیگر به «ما». اما تفکر دینی اصالت را نه به من میدهد و نه به ما، بلکه اصالت را به «حق» میدهد.

انانیت و نحنانیت هیچ یک ملاک اصیل نیست، بلکه آن وقت اصالت می یابند که گرایش به حق داشته باشند. هر گاه «من» حق بگوید، درست است و هر جا «ما» حق بگوید، آن هم درست است. بنابراین یک اخلاق نسبی و نفسانی نیز در مقابل اخلاق