مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 220

آزادی ورزی گرفته اند، یعنی کسی که به این مفهوم معتقد است به دیگران، آزادی در اندیشه و عمل میدهد، با این که اندیشه ها، آموزهها، عقاید و اعمال و رفتارهای دیگران با اندیشه ها و اعمال او همسویی ندارد.

جان استوارت میل، به تولرانس از همین منظر می نگرد، به گونه ای که این مفهوم، در اندیشه وی جای خود را به مفهوم آزادی می دهد و دراین تعبیر، به عنوان یکی از ویژگیهای عصر گذار از دوره خفقان و فقدان آزادی، به دوره باز آزادی نائل می شود. پیش از وی «جان لاک» برای تولرانس، قیودی در نظر گرفته بود، ولی جان استوارت میل، تعریفی نو را از آن ارائه داد، که همه قیود مذکور یکباره زیر پا نهاده شد. از این رو، باید بگوییم هم اکنون در غرب، تعریف تولرانس بنابر آموزه های سیاسی جان استوارت میل مورد توجه قرار گرفته و معیار عمل فرد و جامعه گردیده است.

استوارت میل، برای تعریف لیبرالیستی از تولرانس، یک معیار ارائه می دهد و می گوید، آنچه برای ما ملاک است، مسأله «اصالت فایده» است. بر این اساس، اعمال فرد تا جایی درست تلقی می شود، که موجب گسترش شادی و لذت شود و چنان که بنتام از شادی، تفسیری ارائه می کند، جان استوارت میل هم شادی را به گونه بنتام و با اقتباس از وی تفسیر کرده و می گوید: شادی، همان میل به لذتهای جسمانی و گریز از درد و رنج است. پس غایت مطلوب در نظریه استوارت میل، لذتهای فردی است که شادی فردی هم در همین لذتهاست و هیچ عاملی هم نباید آزادی فرد را مقید ساخته و او را از انجام چنان اعمالی باز بدارد و هر عملی هم که آزادی فرد را محدود سازد و مانع لذت بردنهای او شود، مانع آزادی است و عمل چنین فردی، با معیار خشونت ارزیابی می شود.

بنابراین اکنون بهتر می توان تولرانس را معنی کرد، که در این نگاه غرب مدارانه و نفس گرا و انانیت خواه و فردگرا (اندیویدوآلیست) میدان عملی برای آزادیهای فردی در چارچوبهای نفسانی و شهوانی که منتهی به لذت می شوند، مفهوم می یابد. بنابراین، طبق نظریه افرادی همچون بنتام، استوارت میل و حتی پیربیل، ریشه آن را باید در آزادی فردی جست وجو نمود که حتی جامعه، حق دخالت در اعمال فرد را ندارد. پس تولرانس، در تعریفی روشن، این است که ما واقعا در حیطه اعمال فردی، چه مربوط به سیاست، چه