مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 235

کسی که از این قرقگاهها خارج شود، قطعا به عذاب الهی گرفتار می شود. این در خصوص شرع و حدود آن بود.

اما در تولرانس لیبرالی، هرگز خط قرمزی وجود ندارد، و شخص طبق اندیشه لیبرالیستی، از امور دینی قدسیت زدایی کرده و به راحتی خود را در دامن مفاسد می افکند. ب - تولرانس لیبرالی با تکثرگرایی Pluralisme ارتباط تنگاتنگی دارد و حق و حقیقت را منحصر در دینی واحد نمی داند، بلکه همه ادیان و ایدئولوژیها بخشی از حق را دارند؛ لذا به هیچ یک از ادیان به دیده مطلق نمی نگرد و همه مکاتب به صورت نسبی درجه ای از حق را دارند، پس هیچ کدام حق نیستند و هیچ کدام هم باطل نمی باشند. بدین رو در اندیشه تولرانس، هر عقیده ای می توان داشت و معنای این سخن آن است که اساسا عقیده اهمیتی ندارد» و ضمیر و ذهن انسان، لابشرط است و هر ذهنیت و معتقداتی را می توان در آن جای داد و سرانجام حق و باطل حرف است و هر فردی حق دارد خود را حق بداند و دیگران را باطل.

در این دیدگاه، هیچ گونه معرفتی قداست ندارد؛ زیرا در تولرانس، قبلأ قداست زدایی شده است، اما در تساهل و تسامح دینی، هرگز چنین نیست، بلکه حق در هویتی کلی به نام دین منحصر شده و نمی توان همه ایدئولوژیها و مسلکها را حق دانست؛ زیرا دین از مبدأ الهی برخودار است و تدریج در طول زمانها و تجدید رسالتها تکامل یافته و جوهره آن کامل شده و پس از دین خاتم دین دیگری نخواهد آمد و هیچ دین و مسلک و ایدئولوژی دیگری را نباید پذیرفت.

«ان الله اصطفی لکم الدین، فلا تموتن الا و انتم مسلمون» (بقره /133)

ج - تولرانس لیبرالی، به نسبیت باورها و اعتقادات قائل است و در آن هیچ باور مطلقی مورد تأمل و توجه نمی باشد؛ یعنی تساهلهای متعددی روا داشته می شود و لذا به کثرت اندیشه ها، حوزه کاربرد دارد، اما در تسامح و تساهل دینی، حقیقت، یک شاخص و معیار کلی دارد که باید طبق آن، حق را شناسایی کرد و به آن عمل نمود، لذا حقانیت را نمی توان در قالب نظریات فردی انسانها جست وجو کرد. حق، اهلی دارد و خود راهی است که کژی و انحراف را برنمی تابد.