مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 238

«پاسکال (1662 م) که... یک مسیحی پرشور محسوب میشود. معتقد به تسامح و التقاط افکار بود، نه کوشش و مشاجره برای اثبات درستی اندیشه های خود و نادرستی اندیشه های دیگران قدیمیتر از او «پیکودلا» (1493 م) در آستانه عصر اصلاح است... او به عنوان یک فیلسوف، غرض اصلی و عمده اش آن بود که همه نظامهای فکری را با نشان دادن این حقیقت که همه بیان کننده حقیقت واحد به صورتهای گوناگون هستند، با . هم آشتی دهد، وی سعی کرد تا آن موافقت نهایی را که میان یهودیت و مسیحیت، میان فلسفه ارسطو و فلسفه افلاطون، میان فلسفه دین و الهیات وجود دارد، برملا کند... آن حقیقت واحد، همان خدای یگانه، اصل و وحدت بخش جهان، جوهر و عدالت زیبایی و عشق است.»(1)

افرادی همچون دمورگان (Demorgan) و تولستوی (Tolstoy) همگی بر این اعتقاد بودند که برآیند تساهل و تسامح باید عرفی سازی و دقت به افکار مختلف و متفاوت باشد و می گفتند که همه ادیان بزرگ، هدایتگر به سوی خدایند و باید دست از آداب قشری، که برداشتهای شخصی است، برداریم و به باوری که همگان بر آن اتفاق نظر دارند، اعتقاد یابیم و عمل کنیم.

«دول (Dole) معتقد بود که فلسفه و دین انسان باید انسانی و جهانی باشد، نه محدود و منحصر به یک فرقه خاص..»(2)

2- ظهور آزادگذاری مطلق

نتیجه منفی دیگری که بر تولرانس نوع غربی و لیبرالی مترتب است، اندیشه آزادگذاری مطلق است. کسانی که کمترین اطلاعی از اندیشه های دینی ندارند و فقط در وادی نفسانیات خویش غوطه ورند، تفسیری جز این از تولرانس ندارند، که باید رفتارشان