مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 244

سوبژکتیویته و خودبنیادی، أن عقلانیت و نقادی برمی گردد به نفس من. در مدرنیته نفس بر همه چیز حاکم است. اسم مدرنیته اسم نفس است. پوپر هم نقد میکند؛ مثلا تلویزیون و رسانه ها و مطبوعات را نقد میکند. پوپر دموکراسی و سوسیالیزم را نقد میکند. در کنارش هم «ارنست یونگر» در عبور از خط غرب را نقد میکند، اما از دیدگاه پست مدرنی. فوکو، هابرماس، هیدگر و گادامر نیز غرب را نقد میکنند. مؤمنان هم به هر حال نقد می کنند، بعضی با دیدگاه سنتی و سنت گرایانه و بعضی هم با بهره گیری از نقدهای مدرن و پست مدرنی. شهید مطهری از غرب نقد میکند با ترکیبی از سه نگاه اسلامی، مدرن و پست مدرن، حتی گاهی اوقات با دیدگاه یونانی هم غرب جدید را نقد می کند، با دیدگاه ارسطوئی یا افلاطونی غرب را نقد می کند. پس نوع نقد بنابر موضع فکری ناقد متفاوت است و به تعداد متفکران و جریانهای فکری معاصر، نقد غرب داریم.

* مفهوم مدرنیته پیوندی لفظی و معنوی با مفهوم نو بودن و تازه بودن دارد و از همین روست که معادل مدرنیته را در فارسی تجدد معنی کرده اند. حال می خواهیم ببینیم مسأله «نویی» در عالم مدرنیته چیست و آیا نوآوری تنها خاص مدرنیته است یا سنت نیز می تواند از نویی و تازگی سخن بگوید؟

مددپور: هم مدرنیته و هم ست عامل «نو» را دارند. ستت هم تجدد دارد؛ مثلا یک نقاش تذهیب کار یا یک معمار می آید گنبدها را تکرار می کند. «استان» نامی در ترکیه عثمانی گنبد بسیار بزرگی می سازد. یکی می آید در تاج محل این کار را میکند، یکی هم در مسجد عتیق شیراز، و دیگری هم در مسجد کبیر یزد. هر یک کاری میکند. همه گنبدند، اما هر بار نقش نویی می زنند. اصل یکی است، اما هر بار، تجلی دیگری است. این را میگویند تجدد امثال؛ مثل جوی آبی که دائما می رود و هر بار نو، نو می شود. طراوتی در جوی دیده می شود. انسان دائما می تواند تحول پیدا کند، اما این به این معنی نیست که