مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 273

بررسی و تحلیل مبانی معرفتی روشنفکری در غرب/حمید پارسانیا

مقدمه ای در معانی متعدد روشنفکری

اگر بخواهیم در ابتدای بحثمان از روشنفکری یک معناشناسی کامل داشته باشیم باید بگوییم که این واژه می تواند جای مفاهیم متعددی باشد.

معنای اول، معنای لغوی روشنفکری است.

معنای دوم، معنایی است که عرف عام جامعه از آن می فهمد؛ یعنی وقتی که کسی با مردم سخن می گوید و از لفظ روشنفکر یاد می کند، مردم برداشت و ارتکاز خاصی از آن دارند.

معنای سوم، معنایی است که متعلق به این عرف عام نیست. و آن، اصطلاح خاصی است که در حوزه علوم اجتماعی و سیاسی معادل واژه (enlightenment) قرار میگیرد.

معنای چهارم، معادل (intellectuality) می باشد.

معنای پنجم نیز یک معنای دینی از روشنفکری است.

حال ممکن است این معانی با یکدیگر متباین نباشند و نسبت بین آنها از حیث معنی عموم و خصوص باشد؛ یعنی معنای لغوی یک معنای عامی را در بربگیرد که تمام این معانی چهارگانه بعدی با قیدهایی، بر بخشی از آن معنای لغوی دلالت کنند.