مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 285

است که از ناحیه پندارها و باورهای ناشی از محیط و خرافات بر او تحمیل می شود، کوشید تا میزانی مطمئن برای تشخیص دانسته های صحیح از پندارهای باطل ارائه دهد. او معتقد بود شناخت صحیح، تنها از راه حواس پدید می آید و برای این منظور با تشکیل یک جدول استقرایی کوشید تا راه کشف تمامی قوانین هستی را از راه مشاهده و تجربه برای همه روشن سازد.

نقد مبانی معرفتی روشنفکری در غرب

اثبات این که بخش حس گرای جریان روشنفکری غرب ناگزیر به سفسطه و شکاکیت در چهره های آشکار یا نهان می انجامد؛ همچنین بحث از این که شناخت مفهومی عقلی، نهایت علم و آگاهی نیست و معرفتی فراتر از آن که همان معرفت حضوری و شهودی است، می باشد و سرانجام، آگاهی دینی که معرفتی الهی و ربانی است، وجود دارد؛ همگی از جمله مسائلی است که در دایره مباحث معرفت شناسی قرار می گیرند.

در مباحث معرفت شناختی، کسانی که به ارزش معرفتی شناخت عقلی توجه دارند از دیرباز به این نکته تصریح کرده اند که حس، هرگز به تنهایی مفید علم به خارج نبوده است و حیات فقط در پرتو برخی از احکام و قوانین غیر حتی در دایره داده های خود، مفید شناخت یقینی می شوند و سپس زمینه آگاهیهای استقرایی و یا تجربی بعدی را فراهم می آورند؛ به عنوان مثال، مبدأ عدم تناقض قضیه ای است که با تردید در آن، جزم به هیچ ادراک حسی تحقق پیدا نمی کند؛ زیرا با احتمال اجتماع نقیضین، هر مشاهده ای که واقع شود، احتمال صدق نقیض همان مشاهده نیز وجود خواهد داشت و در این صورت امتیازی بین ادراکات حسی و نقیض آن باقی نخواهد ماند.

بدون شک اگر حسگرایان، قضایایی نظیر مبدأ عدم تناقض را که نسبت به گزاره های حتی و تجربی پیشینی است، فاقد اعتبار بدانند، تمام گزاره های علمی نیز به دلیل اتکا به آنها بی اعتبار خواهد شد.

بوعلی در کتاب شفا مدعی است که حتی اگر مبدأ عدم تناقض در یک مورد خدشه دار