مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 343

1- ١. اندیشه های ترقی، ص 95-14.

3- ٣. مراجعه شود به: تاریخ تهاجم فرهنگ غرب، نقش روشنفکران وابسته، شماره 4، سید حسن تقی زاده.

ریشه های پیدایی التقاط

اشاره

عوامل بوجود آورنده التقاط در اندیشه متعدد هستند و ما در این جا به اهم آنها اشاره می نمائیم.

١- خود کم بینی و خودباختگی

استعمارگران در مقابله با اسلام چند شیوه و استراتژی مهم در پیش گرفتند که عبارتند از: سنتی و مرتجع معرفی کردن مذهب و مذهبیون(1)، حمایت از اسلام منزوی و گوشه گیر(2) و القای عدم جامعیت اسلام مبنی بر این که اسلام دین زندگی نیست، برای جامعه نظامات و قوانین ندارد و طرز حکومت نیاورده است.(3)

آنچه استعمار را در تأثیر این تبلیغات سوء یاری داد، رفتار و گفتار بسیاری از روشنفکران غربزده بود که همنوا با آنان عیوب ما را زمزمه کرده و دین و دیانت را موجب عقب افتادگی قلمداد نمودند.

میرزا ملکم خان معتقد بود:

بنا به اصل ترقی، هر چیزی که متعلق به گذشته باشد، از اعتبار ساقط است و به کار نمی آید و اگر اصالتی هم در گذشته باشد، در گذشته غرب است نه در گذشته ما.»(4)

تقی زاده نیز آنچنان دچار خودباختگی شده بود که میگفت:

وظیفه اول هم وطن پرستان ایران، قبول و ترویج تمدن اروپا بلاشرط و قید و تسلیم مطلق شدن به اروپا و اخذ آداب و عادات و.. کل اوضاع فرنگستان است... ایران باید ظاهر و باطنا و جسم و روحأ فرنگی ماب