مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 347

تعجب مینمودیم. به طور ضمنی این سؤال پیش آمد که چگونه است در این ممالک با آن که اهل قرآن نیستند و شاید به طور عمومی چندان مقید به آداب و احکام مسیحیت هم نباشند، این طور درستی و پاکیزگی و بالنتیجه آبادی و سعادت حکم فرماست؟ پس معلوم می شود بدون اعتقاد به خدا و ترس از جهنم هم ممکن است جامعه ای صاحب مکارم اخلاق و خوشبخت شود. بلی همین طور است. بشر روی دانش و کوشش و با پای خرد راه سعادت در زندگی را یافته و این راه سعادت تصادفأ همان است که انبیاء نشان داده بودند.»(1)

خودباختگی در مقابل غرب تا آن حد است که جوامع سوئد و سوئیس با آن همه فساد و تباهی اخلاق به عنوان سمبل «اخلاق پسندیده» و فاقد اعمال ناشایست معرفی، و با کمال سرشکستگی ادعا می شود آنها با استفاده از عقل و دانش و کوشش همان راه انبیا را رفته اند. پس برای پیمودن راه انبیا، نیازی به دین و وحی نیست و با تکیه بر دانش میتوان به جامعه ایده آل رسید! نتیجه این بینش لیبرالیستی و التقاطی نفی اصالت و محوریت وحی است و هم این که علم گرایی و عقل بشری جای آن را می گیرد.

2- نبود حکومت دینی

از جمله عوامل به وجود آورنده التقاط بخصوص در چند دهه اخیر، نبود جریان و تفکر صحیح سیاسی - دینی برای هدایت احساسات و عواطف به جوش آمده مردم علیه استعمار است. جدا از طرفداران سینه چاک غرب، گروهی بودند که از خفقان داخلی و فساد حکام به ستوه آمده بودند، اینها از سر چاره جویی و درمان درد جامعه، دست به سوی بیگانه دراز کردند. اینان مصلحان ره گم کرده بودند که از اردوگاه شرق یا غرب سر درآوردند. اگر متولیان فرهنگ خودی، از آغاز جامع نگری را به تمام معنی رعایت می کردند، بخشی از نیروها به دام شعارهای میان تهی شرق و غرب نمی افتادند. گرچه