مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 382

«شیوهای نو در ارائه مباحث جهان بینی و اعتقادی که مفسر با توجه به آگاهیهایی که کسب کرده و نیازهایی که در عصر خود درک میکند، پیام قرآن را شرح می دهد. در طرح مباحث به مسأله شرایط روحی مخاطبان و پرسشهایی که آنان دارند توجه میکند، لذا مطالب خود را مناسب و سازگار با دانشهای عصر ارائه میدهد... یکی از گرایشهای تفسیر عصری، نواندیشی و مبارزه با عقاید سخیف و باطل است.»(1)

این مبنا ظاهری زیبا دارد. چه کسی است که نیاز عصر را در نظر نیاورد و در صدد پاسخ به آن نباشد یا به مقابله عقاید باطل برنیاید؛ اما این سخن دستمایه ای می شود، برای برداشتهایی که با قواعد تفسیر ناهمسنگ و با روح قرآن در تضاد است. بدون شک قرآن در هر عصر نیاز به تفسیر نو و مطابق با نیازهای همان عصر همراه با تدبر بیشتر دارد، اما این کار باید در پرتو رعایت قواعد کلی تفسیر صورت گیرد، و گرنه هر کس از آیه یا روایت برداشتی کرده و نامش را «تفسیر عصری» و رفع نیازهای زمان خواهد گذاشت. نمونه های این گونه تفسیرهای عصری زیاد است، که به ذکر دو مورد اکتفا می شود:

الف - مورد اول تأکید بر کثرت گرایی دینی است. طبق تفسیر عصری، پلورالیسم دینی مبتنی بر تنوع فهمها از متون دینی و تنوع تفسیرها از تجارب دینی است و آیات قرآن بر آن گواهی میدهند:

امروز پلورالیسم دینی، عمدتا بر دو پایه بنا می شود: یکی تنوع فهمهای ما از متون دینی و دومی تنوع تفسیرهای ما از تجارب دینی... و همین است سر تولد و حجیت پلورالیسم درون دینی و برون دینی». آیا این که قرآن پیامبران را بر صراطی مستقیم (صراط مستقیم) یعنی یکی از راههای راست، نه تنها صراط مستقیم (الصراط المستقیم) میداند به همین معنی نیست؟ در خطاب به پیامبر گرامی اسلام می گوید: «انک