مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 384

2- ٢. از جمله فصلنامه کتاب نقد، شماره 4، اختصاص به رد این نظریه دارد و نیز: علی ربانی گلپایگانی، «تحلیل و نقد پلورالیسم دینی»، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، بهار 78؛ محمد هادی معرفت «پلورالیسم در بوته نقد»، اندیشه حوزه، ش 16، ص 13 به بعد.

3- ٣. حجر /41، مریم /36، یس /91، زخرف/91 و 94.

4- 4. محمد هادی معرفت «پلورالیسم در بوته نقد»، اندیشه حوزه، ش 16، ص 20
5- 5. صراطهای مستقیم، ص 18.

است. در سکولاریزم، علم و عقلانیت جایگزین ساختارهای اسطوره ای و دینی میگردد و نهاد دین از نهاد دولت جدا می شود، زیرا حاکمیت مردم و حقوق طبیعی افراد اصل است نه حاکمیت الهی و تکلیف(1) . میگویند: «دید علمی در عرصه سیاست با خداگرایی ناسازگار است»(2) و لذا مهندس بازرگان آیه 25 سوره حدیده لیقوم الناس بالقسطه را چنین تفسیر می کند:

معنی و منظور آیه آن طور که بعضی ها تصور و تبلیغ کرده اند این نیست که مردم و دیگران را برای مبارزه با ظلم، استبداد و استکبار، یا بسط عدالت و دیانت در دنیا بسیج نماید، بلکه خود مردم در اخلاق و رفتارشان عامل به عدالت و قسط باشند.»(3)

وی تصور کرده بدون اصلاح جامعه (یعنی اصلاح نهادها و ساختارهای آن می توان عدالت را تحقق بخشید. اگر این گونه است، چرا انبیا با مفاسد اجتماعی مبارزه می کردند. معلوم است که این برداشت، تحمیل رأی بر آیه و دخالت دادن زمینه های سیاسی ۔ فرهنگی در تفسیر آن است.

یا در مورد آیات جهاد برای این که کسی ضرورت حکومت اسلامی را استنباط نکند، چنین توجیه شگفتی میکند:

می دانیم که آیات جهاد و قتال صرفا برای دفاع و استمرار امنیت و آزادی است، نه برای تهاجم و تصرف قدرت.»(4)

آیا بدون تشکیل حکومت می توان به دفاع از یک جامعه پرداخت و امنیت و آزادی را مستقر نمود؟ نه هر جهادی برای تهاجم است و نه هر تصرف قدرتی باطل و نامشروع. پیامبران از جانب خدا و به اذن او به تهاجم و تصرف مراکز قدرت شرک و نامشروع می پرداختند. پذیرش اصل سکولاریزم باعث می شود، این گونه بر حقایق پرده افکنده و

1- 1. عبدالله نصری، انتظار بشر از دین، ص 355-353.
2- 2. عبدالکریم سروش، کیان، ش 26، ص 7.