مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 385

3- ٣. کیان، ش 28، ص 54، آخرت و خدا، هدف بعثت انبیاء، ص 73.

4- 4. همان.

آیات قرآن بی ضابطه و قاعده تفسیر و توجیه شود.

٣- تکیه بر پیش داوریها

روشنفکران با گزینش این مبنا که مولود بازاندیشی در متون مقدس غربی است، با برداشتهای اصیل معارضه نموده، اندیشه ها و خواستهای خود را طرح می کنند. در این برداشت، مفسر ابتدا یک پیش فهم و پیش دانسته ای را ملاک و مبنا می سازد و براساس آن به سراغ قرآن می رود، حتی به جای متن سخن می گوید، انتظارات و پاسخهای خود را بر آن عرضه و تحمیل می کند و حتی ممکن است متن را بهتر از خود مؤلف بفهمد و همچون میشل فوکو معتقد شود که «مؤلف مرده است و بر این اساس، همه فهمها نسبی است.(1)

هرمنوتیک، پیشداوری و ملاک و معیار قرار دادن نظرات مفسر است. در این صورت هرگونه برداشت و تفسیری از قرآن روا خواهد بود. این اصل، ریشه وحی را می زند. طبق قاعده، مفسر درصدد فهم آیه می باشد، و لازمه آن خالی کردن ذهن از «علاقه، پیشداوری و انتظار» است. اطلاعات پیشین مفسر می تواند بر نوع نگاه وی به قرآن تأثیر گذارد. بحث این است که دربست و به طور کامل نباید تسلیم آن شد. افراط در تکیه بر پیشاندوخته ها و سوابق ذهنی و اعتقادات مذهبی و کلامی و علمی، به منزله عینکی رنگین در برابر چشمان مفسر است که همه چیز را به همان رنگ می بیند و او را از درک درست ناتوان می سازد.(2)

4- علمگرایی

اشاره

منظور از علم، علم تجربی است که با شیوه آزمون و خطا، درستی و نادرستی نظریات و قوانین حاکم بر طبیعت را بررسی می کند. موج علم گرایی از اروپا آغاز شد و در جهان

1- 1. خسرو باقری، «نقد هرمنوتیک کتاب و سنت»، روزنامه ایران، 23 و 24 فروردین 79.
2- 2. ترجمه المیزان، ج 1، ص 10 (مقدمه).