مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 389

گوینده قرآن به حالات زمین و آسمان در موقع باد و باران بوده باشد.»(1)

کتاب مطهرات در اسلام توسط وی در سال 1322 شمسی منتشر شده و قدمت تفسیر علمی را در ایران می رساند. البته صورت خوشبینانه مسأله، حل تعارض علم و دین است و گرنه ممکن است اغراض دیگری هم در نظر باشد که حداقل آن تعظیم اختراعات و علوم جدید است و کم، کم کنار نهادن تعالیم دینی.

از این رو، یکی از دلایل رشد تفسیر علمی در قرن اخیر، رشد افکار التقاطی و انحرافی بعضی از روشنفکران در جوامع اسلامی است. بعضی از مسلمانان که به کشورهای غربی رفته یا در آن جا تحصیل نموده و یا به هر شکل تحت تأثیر پیروزی اصالت حس و پیشرفت علوم تجربی در اروپا قرار گرفتند، با تقلید کورکورانه از آنها، روش حسی و تجربی را تنها راه پیشرفت شمردند و راه عقل و وحی را مسدود دانسته و سعی کردند آیات قرآن را با علوم تجربی تطبیق دهند. آنان هر جا ظاهر آیات با علوم تجربی ناسازگاری داشت به تأویل آیات یا تفسیر به رأی آنها پرداخته، با محتوای آنها را بر افکار خود تطبیق می دادند؛ مثلا هابیل و قابیل را اشاره به دو دوره جامعه (جامعه بیطبقه و دوره فئودالیسم) می گرفتند(2) و یا نبوت را نبوغ خاص تعریف می کردند.(3) شهید مطهری با درایتی خاص، پرده از این ماجرا برداشته است.(4)

از مصریان فرید وجدی در علی اطلال المذهب المادی، سید عبدالرحمان کواکبی در طبائع الاستبداد و مصارع الاستعباد، طنطاوی در الجواهر القرآن و عبدالرزاق نوفلی در القرآن و العلم الحدیث در این راه افراط ورزیدند و در هند سر سید احمدخان هندی و سید امیرعلی به تفسیر روشنفکرانه از قرآن شهرت دارند. سید احمد خان کوشید موازین اسلامی را با یافته های علم جدید انطباق دهد و معتقد بود در راه دستیابی به تمدن غربی