مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 391

3- ٣. بهاء الدین خرمشاهی، تفسیر و تفاسیر جدید، ص 59.

می کنند اما برداشتها و تفسیر بدون تحمیل یا تطبیق را می پذیرند. تطبیق، آن است که مفسر ابتدا یک مکتب یا نظریه علمی را انتخاب کند و سپس آیات موافق آن را از قرآن پیدا کرده، آیات مخالف آن را تأویل نماید که این عمل در نهایت به تفسیر به رأی خواهد انجامید، ولی اگر مفسر، ظاهر آیه ای را با مطلب علمی مطابق دانست و از آن چنین برداشت نمود، تحمیل و تفسیر به رأی نیست.

مرحوم علامه طباطبایی با این که در مقدمه المیزان روش تطبیق را شدیدا رد می کند، در تفسیر آیات از علوم جدید کمک می گیرد؛ مثلا در ذیل آیه ووجعلنا من الماء کل شیء حی» (انبیاء /30) می فرماید: : «منظور این است که آب دخالت کاملی در وجود هر موجود زنده ای دارد... : و در بحثهای علمی جدید ارتباط حیات با آب واضح شده است.»(1)

ایشان در ذیل آیه: « والسماء بنیناها بأیییر وانا لموسعونه (ذاریات /47) به توسعه و گسترش جهان براساس علوم ریاضی روز اشاره میکنند.(2)

بنابراین، میان تطبیق مسأله ای بر قرآن و حقایق مسلم علمی و استفاده آن از قرآن تفاوت است:

«رعایت این نکته بسیار مهم است که واقعا درصدد فهم آیه باشیم، نه این که پیشاپیش چیزی را پذیرفته باشیم و بعد بخواهیم همان را بر آیات تطبیق کنیم و معنای دلخواه خود را بر قرآن تحمیل نماییم، خواه آن پیشداوری ناشی از مفاهیم فلسفی باشد یا عرفانی، یا علوم تجربی یا ج امعه شناسی و یا غیر آن. این کار بسیار خطرناک است.»(3)

به عنوان نمونه، اگر زوجیت گیاهان با ظاهر آیات موافق است، این برداشت صحیح