مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 392

1- ١. المیزان، ج 14، ص 279.

3- ٣. محمد تقی مصباح یزدی، معارف قرآن، ص 229.

است،(1) اما اگر نفس را به معنای پروتون و زوج را به معنای الکترون بگیریم، در حقیقت یک نظریه علمی را بر قرآن تحمیل کرده ایم، چنان که عبدالرزاق نوفلی چنین کرده است.(2)

نکته ای که باید افزود، این است که علوم تجربی (که بسیاری از برداشتهای نو و روشنفکرانه منطبق با آن است) غیرقطعی است؛ زیرا استقراء ناقص است و نمی تواند یقین آور باشد و از سوی دیگر وحی الهی (قرآن)، قطعی و خدشه و خطاناپذیر است؛ لذا حق نداریم مطالب علوم تجربی را به طور حتمی و قطعی به قرآن نسبت دهیم و بگوییم قرآن همین را می گوید، بلکه با توجه به موافقت علوم جدید با ظاهر آیه می توان گفت که قرآن احتمالا این مطلب علمی را می گوید. بنابراین اگر کسی نسبت قطعی به قرآن بدهد، نوعی تحمیل محسوب می شود که جایز نیست. باید قرآن را بر علوم عرضه کرد، نه این که قرآن را با علوم تطبیق داد.(3) مواردی چون حرکت خورشید، (یس (38)(4)، حرکت کوهها (نمل /89)،(5) لقاح گیاهان توسط وزش بادها (حجر /22)(6)، زوجیت گیاهان و حتی اشیای دیگر (یس /36) (7)از برداشتهای نو و در همان حال صحیح از آیات قرآن کریم است که تحمیل و تطبیقی در آن صورت نگرفته است.

نمونه هایی از برداشتهای روشنفکرانه از قرآن

اشاره

در این جا نمونه هایی چند از برداشتهای روشنفکرانه از قرآن را می آوریم. در این