مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 395

2- ٢. التفسیر العلمی، ص 451؛ محمد توفیق صدوقی، دروس سنن الکائنات، ص 331-328.

باشد که در مراکز عصبی نفوذ میکند.»(1)

این نیز تعبیر و برداشتی است که دلیل عقلی و نقلی بر آن نیست و از جمله تحمیل بر قرآن به شمار می آید. گرچه این مطلب را به صورت احتمال طرح کرده اند، اما خلاف ظاهر آیه است. .

از موارد دیگر خلاف ظاهر و تأویل بدلیل این است که آیه: «نار الله الموقده »(همزه /7) را بر اشعه رونتیگن حمل کرده اند(2)، با این که این سوره مربوط به قیامت و عذابهای اخروی است، یا این که وضو را ماساژ دادن اعضا مطرح می کنند(3) تا بیانگر فلسفه آن باشد، با این که فلسفه وضو به تعبیر خود قرآن، طهارت است.

4- بازتاب فرهنگ زمانه در قرآن

مهمترین سخنان متجددان و روشنفکران ما این است که فرهنگ عصر نزول (فرهنگ جاهلیت) در قرآن بازتاب یافته است.

بعضی این مسأله را چنین توضیح داده اند:

فرهنگ یعنی آداب و عادات و عقاید و معارف و رسوم و مناسبات و جهان بینی مردمان عصر نزول قرآن (و طبعأ مقادیری از فرهنگ یا شبه فرهنگ جاهلیت) عالمه و عامدا به صلاحدید صاحب قرآن، خداوند سبحان، در کلام الله راه داده شده است، نه این که قهرا و طبعأ راه یافته است).» (4)

آن گاه پدیده ها و نمونه هایی از این بازتاب فرهنگ جاهلی در قرآن ارائه شده است؛ مانند شأن نزول آیاتی چند از قرآن درباره آیین ابراهیمی حج که در جاهلیت رواج داشته، ایلاء، ظهار و لعان و استفاده از امکانات و قالبهای زبانی ۔ ادبی و شیوه های بیانی، مانند