مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 401

تحلیلی از باورهای روشنفکران و پیامدهای اقتصادی آن «عصر قاجار و پهلوی»/محمود اصغری

اشاره

نیمه قرن نوزدهم که اروپا در حال پشت سر گذاشتن انقلاب صنعتی بود، تمدن جدیدی را با مظاهر زیبا و دلفریب به نمایش گذاشت و بدین وسیله توانست افراد بسیاری را در کشورها از جمله ایران شیفته خود سازد و نسل جدید و تفکر و باور تازه ای را به وجود آورد، که با پشت پا زدن به همه تمدنهای گذشته و نفی همه ارزشهای خودی، خواستار تسلیم محض در مقابل مظاهر تمدن جدید گردد.

پندار این گروه بر آن بود که اگر ایرانیان مظاهر تمدن غرب را بدون دخل و تصرف اخذ نمایند، طولی نخواهد کشید که ایران به اروپایی جدید تبدیل خواهد شد. برآیند چنین باوری، درخواست همسویی ایران با سیاستهای سلطه جهانی و باز شدن پای بیگانگان در عرصه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور بود.

اینان که از تحرک و پیشرفت صنعتی و اقتصادی به وجود آمده در قاره اروپا منفعل بودند، چنان گمان می کردند که با فراهم ساختن زمینه های ورود و سلطه سرمایه داران خارجی به کشور و دادن امتیازات به آنها راه صد ساله را می توان یکشبه طی کرد؛ از این رو، اندیشه فروش و واگذاری امتیازات به بیگانگان شکل گرفته، اشخاصی همچون ملکم خان با تمام وجود در پی جامه عمل پوشاندن به این باور برمی آید و خواستار تسلیم