مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 408

مهم سرمایه های مادی و علمی خود را بیاورند صرف آبادی ایران نمایند... از کثرت مداخل کمپانیها نباید حسد برد، اگر کمپانیها مداخل زیاد نکنند به ایران نخواهند آمد و اگر نیایند ایران آباد نخواهد شد.»(1)

وی از این که عقلای کشور نسبت به اهداف استعماری شرکتهای خارجی بدبین بوده، حضور آنها را در کشور باعث از بین رفتن استقلال می دانستند، زبان به شکوه گشوده، در سرزنش آنها می گوید:

«عقلای ایران هنوز بر این عقیده هستند که کمپانیهای خارجه، ایران را خواهند گرفت. در این عقیده یک دنیا جهالت است. باید از روی اطمینان این سدها را از میان برداشت. باید اولیای دولت علیه، ساختن راههای آهن و عمل معادن و ترتیب بانکها و جمیع کارها و بناهای عمومی را بلاتردید محول به کمپانیها نمایند.»(2)

ملکم برخلاف مشی و رفتار خود که در هر قراردادی به منافع شخصی خود بیش از هر چیز اهمیت می داد، از این که دولت ایران در دادن امتیاز به شرکتهای خارجی تعلل می کند و دنبال کسب منافع است پریشان گشته، خطاب به مجریان میگوید: «هر کس از دولت ایران یک امتیازی می خواهد، دولت می گوید به من چند میدهی؟ این سؤال دولت اغلب اوقات صد قسم منفعت را از ایران در آن واحد محو میکند.»(3)

بر این اساس، ملکم در مقاله ای با عنوان «اصول تمدن» درخواست می کند که ایران مرزهای خود را بر روی بنگاهها و مؤسسات تجاری خارجی گشوده، راههای ارتباطی را برای گسترش تجارت خارجی توسعه دهد. وی همچنین از دولت می خواهد که تمام بنادر و آبراههای کشور را بر روی همه کشتیها باز کرده و مزاحم رفت و آمد کشتیهای تجاری