مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 411

فرانسیس برتی هدف از این دیدار را این گونه تشریح می کند:

«.. او گفت هدفش از این دیدار این است که به من و توسط من به دولت انگلستان اظهار دارد که ایران در حال احتضار به سر می برد، اما دولت انگلستان می تواند آن را نجات دهد... ملکم خان می گوید در ایران حس عدم اعتمادی نسبت به انگلستان و روسیه هر دو وجود دارد؛ زیرا ایرانیان به گمانند که این کشورها مقاصد استعماری دارند.»(1)

باورهای اقتصادی روشنفکران

در تشریح و توضیح و نقد آنچه این گونه از روشنفکران مدعی آن بودند و هستند به بیان دیدگاههای دو تن از صاحبنظران مسائل جهانی، که یکی کنت دوگوبینو، سفیر فرانسه در ایران است که هم عصر با ملکم خان بوده و از نزدیک بسیاری از کشورهای آسیایی را دیده و حتی در بعضی از آنها مدتی به عنوان سفیر بسر برده است، و دیگری نیز نوام چامسکی، از چهره های سرشناس عصر حاضر در مسائل جهانی خواهیم پرداخت. کنت دوگوبینو درباره هدف اروپائیان از سفر به سرزمینهای آسیایی و رفتار آنها به عنوان انسانهای متمدن که به گفته ملکم، اصل ترقی آنها در انسانیت است می گوید:

امروزه جمعیت اروپائیان در قاهره و اسکندریه به قدری زیاد است که باید درباره آنان نیز گفت وگو کرد، اما من از این کار اکراه دارم، تنها چیزی که می خواهم بگویم این است که آنان برای گرد آوردن ثروت به این جا آمده اند و رفتارشان با افراد بومی در مقایسه با عثمانیان مغرور بسیار بدتر و اهانت آمیزتر است. این افراد ناچیز که دیروز از کشورهای غربی به مصر روی آورده اند، هر لحظه و به هر بهانه ای شلاقشان را به روی این مردم بیچاره و بی آزار بلند میکنند و اثری از احساسات