مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 412

جمهوری خواهی... در اعمال و حرکاتشان دیده نمی شود.»(1)

این اروپایی برخاسته از مهد تمدن! با اذعان به این که اروپائیان ثروتهای هنگفتی را از کشورهای آسیایی به یغما برده اند، هرگز نمی تواند بپذیرد و به خود بقبولاند که ولو گروهی اندک هم از مردمان بومی در کشورهایشان دارای ثروت و مکنتی باشند؛ لذا بصراحت می گوید:

بخوبی می دانم که در لندن و آمستردام ثروتهای کلان شخصی در نتیجه تجارت با آسیا جمع شده است، ولی ضمنا از مشاهده این که در بمبئی، مدرس، کلکته و کانتون بومیانی هستند که ثروتهای هنگفتی از معامله با ما اندوخته اند، تکان خورده ام.»(2)

وی در مورد ترس از ادامه این جریان که مبادا مردمان کشورهای آسیایی نیز به ثروتی دست یابند، سخت نگران بوده، یادآور می شود:

«آیا باز لازم است که یادآور شوم که وضع موجود را جز در مورد چین نمی توان عادی نامید؛ در آن جا نیز چای و پارچه های ابریشمی، دو قلم کالاهایی هستند که همیشه ضررهای بی حساب به ما رسانده اند. صادرات تریاک مانع می شود که کفه ترازو به ضرر ما سنگین بشود، ولی این یک درمان موقتی است...»(3)

این سیاستمدار و نویسنده فرانسوی برخلاف ملکم خان که معتقد بود ملل فرنگستان در ممالک هیچ کار و مقصودی ندارد مگر ازدیاد آبادی و توسیع تجارت دنیا... و لذا از مالیات هند یک دینار عاید خزانه انگلیس نمی شود (4)درباره حضور انگلستان در هند و سیاست استعماری آن در عقب نگهداشتن این کشور و جلوگیری از رشد و توسعه اقتصادی و تقویت صنایع بومی می نویسد: