مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 417

برای سلطه انگلستان بر ایران به وسیله قراردادها و امتیازات پی در پی، که توسط خودباختگانی مانند میرزا حسین خان سپهسالار و دستیارش میرزا ملکم خان به امضا رسید فراهم آوردند، در حالی که در همین دوران، نیکلسن وزیر امور خارجه انگلستان در نامه ای به وزیر امور خارجه ایران در تشریح سیاستهای انگلستان در ایران می نویسد، قلوب مردم بریتانیا هنگامی برای استقلال ایران خواهد تپید که بازارهای ایران با کالاهای انگلیسی آرایش گردد. در عین حال افرادی همچون ملکم بر این باور بودند که «ملل فرنگستان در ممالک هیچ کار و مقصودی ندارد مگر ازدیاد آبادی و توسیع تجارت دنیا».(1)

براساس چنین باوری است که کشور ایران در دوران صدارت این روشنفکران دربست در اختیار دولت بریتانیا قرار داده میشود. .

محمود محمود در کتاب خود درباره سلطه انگلستان در دوران صدارت میرزا حسین خان سپهسالار مینویسد:

در این تاریخ، میزان نفوذ دولت انگلیس در دربار شهریار ایران به واسطه صدارت میرزا حسین خان سپهسالار به اعلا درجه خود رسیده بود. این همان ایامی است که امتیاز بارون رویتر که یکی از اتباع سرمایه دار انگلستان بود داده شده است و میرزا حسین خان سپهسالار میکوشید شاه را برای تماشای جلال و جبروت پادشاه انگلستان به آن مملکت برده، نفوذ و قدرت دولت انگلستان را به شهریار ایران نشان بدهد. در هیچ تاریخی اولیای امور ایران این اندازه اظهار صمیمیت و یگانگی نسبت به انگلستان نشان نداده اند و در حقیقت در مدت ده سال تمام، یعنی از سال 1863 تا 1873 میلادی، وزرای ایران کاملا در دست سیاسیون انگلیسی بوده و نسبت به آنها صدیق و وفادار و در مقابل تقاضای آنها بی اختیار