مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 418

بودند.(1)

بی جهت نیست که لرد کرزن، سیاستمدار انگلیسی از این که دولت بریتانیا نتوانسته از فرصت به دست آمده نهایت بهره را ببرد اظهار تأسف کرده، می گوید:

از این همه نفوذهای محلی و اطلاعات تاریخی این مردان لایق و قابل و در حقیقت فداکار که در این قسمتها و نواحی سالها بسر برده اند، از وجود آنها به قدری کم استفاده شده است که در واقع می توان گفت، هیچ بوده و بسیار اسباب تأسف است که هیچ نوع سعی و کوشش از طرف دولت انگلستان نشده است که از اطلاعات و خدمات و نفوذ این اشخاص استفاده کنند و اگر هم شده بسیار کم و اندک بوده است.»(2)

همچنین روزنامه انگلیسی زبان تایمز چاپ لندن در تاریخ 23 ژانویه 1902 مذاکراتی را که در مجلس عوام انگلستان درباره ایران مطرح می شود، آورده است؛ مذاکراتی که در آنها مستر والتن همچون رد کرزن از این که دولت بریتانیا حداکثر بهره برداری را از موقعیت خود در ایران نمی کند و گاهی با مصلحت اندیشی این موقعیت را از دست میدهد و موقعیت یاد شده به دست رقیب دیگر که روسها هستند می افتد سخت نگران بوده، هشدار می دهد. این نشریه مطلب را این گونه آغاز می کند:

دیروز در پارلمان در خصوص مسأله ای که اهمیت تامه دولتی دارد مذاکراتی که حاوی اطلاعات مفیدی بود به میان آمد. مستر والتن که غیرت و وطن خواهی او از این حیث که ایام تعطیل خود را در بررسی مصالح انگلیس در نقاط دور ایران به مصرف رسانیده موجب تمجید و تحسین است... مشارالیه اهمیت ایران را از لحاظ سیاسی و تجاری برای