مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 462

3- ٣. بنگرید به: اسلام و مقتضیات زمان، ج 1، ص 6.

نمی گیرد؛ هر چند آن را مرهون تمدن اسلامی می داند،

«تمدن عظیم و حیرت انگیز جدید اروپایی که چشمها را خیره و عقلها را حیران کرده است و امروز بر سراسر جهان سیطره دارد، به اقرار و اعتراف محققین غربی، بیش از هر چیز از تمدن باشکوه اسلامی مایه گرفته است.»(1)

بنابراین به نظر وی از بین بردن عوامل عقبگرد تمدن اسلامی و تلاش در جهت ایجاد تمدن نوین اسلامی ضروری است.

به اعتقاد ایشان برای از بین بردن عوامل عقبگرد تمدن اسلامی و ایجاد تمدن نوین اسلامی نیازمندیم که اسلام را بازشناسیم و از مسلمانان غفلت را بزداییم و برداشتهای مغرضانه و نادرست بیگانگان از اسلام را تصحیح نماییم و بکوشیم به شکل معقول واسلام را با مقتضیات زمان آشتی دهیم.

استاد مطهری درباره انطباق مقررات اسلامی با مقتضیات زمان چند نکته را یاد آور شده است.

1- هر تغییری که در اوضاع اجتماعی پیدا می شود، پیشرفت نیست، چرا که نه همه تغییرات نتیجه مستقیم علم و صنعت است و نه ضرورت و جبری در کار است، بلکه در همان حالی که علم در حال پیشرفت است، طبیعت هوس باز و درنده خوی بشر هم بیکار نمی نشیند. ثانیا اگر زمان و تغییرات آن را مقیاس کلی خوبیها و بدیها بدانیم، خود زمان را با چه مقیاسی باید اندازه گیری کنیم؟

2 - انطباق مقررات اسلام با مقتضیات زمان، از طریق نسخ آنها و وضع مقررات جدید به جای آنها نیست.

٣- زندگی اجتماعی انسان همواره دستخوش تغییر و تحول است. طبیعت، انسان را بالغ شناخته و آزاد گذاشته و سرپرستی خود را از او برداشته و هدایت وی را به عقل سپرده است.