مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 463

4- تغییرات و پدیده های جدیدی که در زمان پیدا می شود، می تواند دوگونه باشد،؛ تکاملی و انحرافی، و انسان باید میان این دو تمایز قایل شود، ولی متأسفانه همیشه این طور نیست و همواره در بیماری خطرناک آدمی را در این زمینه تهدید می کند؛ بیماری جمود و بیماری جهالت.

5- جامد از هر چه نو است، می گریزد و جاهل هر پدیده نوظهوری را به نام تجدد و ترقی، روامی شمارد. جامد و جاهل، هر دو با هم فرض می کنند، هر وضعی که در قدیم بوده است، جزء مسائل و شعایر دینی است، با این تفاوت که جامد نتیجه می گیرد این شعایر را باید نگهداری کرد و جاهل نتیجه می گیرد، اساسا دین ملازم با کهنه پرستی است. حاصل این جمود و جهالت، فکر موهوم تناقض علم و دین است.

6 - اسلام هم با جمود مخالف است و هم با جهالت. و خطری که به اسلام متوجه است از ناحیه هر دوی اینهاست.(1)

شهید مطهری قابلیت انطباق اسلام با توسعه تمدن و فرهنگ را مرهون چند چیز میداند.

١- توجه به روح و معنی و بی اعتنایی نسبت به قالب و شکل اسلام با قرار دادن هدف در قلمرو خود و وا گذاشتن شکلها و صورتها و ابزارها در قلمرو علم و فن، از هرگونه تصادمی با توسعه فرهنگ و تمدن پرهیز کرده است... وسایل و ابزارهای زندگی در هر عصری بستگی دارد به میزان معلومات و اطلاعات علمی بشر... در اسلام یک وسیله یا شکل ظاهری و مادی را نمی توان یافت که جنبه تقدس داشته باشد.

2- پاره ای از نیازها چه در زمینه شخصی و فردی و چه در زمینه های عمومی و اجتماعی وضع ثابتی دارد. قسمتی از نیازهای بشر، نیازهای متغیر و ناثابتی را ایجاد می کند. به همین جهت اسلام قوانین ثابت برای نیازهای ثابت و قوانین متغیر برای نیازهای متغیر پیش بینی کرده است.

٣- به نظر شهید مطهری قوانین اسلامی از یک سلسله «مصالح عالیه» سرچشمه