مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 468

تفکرات خویش تلاش میکند.

اعتقاد به اصالت سود و گرایشهای پراگماتیستی از لوازم این تفکر است. اصالت فایده و عمل یعنی این که ببینیم چه چیزی در عمل مفید است و چه چیزی نیست، تا آنچه هست برگیریم و آنچه نیست وانهیم. به عنوان نمونه، به جای این که در پی استدلال عقلی و حقیقت جویانه برای اثبات یا انکار وجود خدا باشیم، نگاه کنیم که آیا عقید؛ به خدا به درد زندگی می خورد یا خیر و آیا برای حیات مادی بشری ثمربخش است یا بی ثمر و یا ضررآفرین!

نکته مهم این جاست که در این تفکر سود و فایده تنها در حوزه حیات مادی و معیشت دنیوی او موردنظر است که از نگاهی ماتریالیستی به انسان نشأت می گیرد. از این رو، در بینش روشنفکری راستگرا تئوریهای اخلاقی، حقوقی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی همگی متکی بر مؤلفه های یادشده هستند.(1)

روشنفکری دینی (گروه سوم) که یکی از رویکردهای فکری - سیاسی مهم در تاریخ انقلاب است، جریانی است که هم جریانهای چپ و راست روشنفکری و هم جریان مذهبی (البته بیشتر دینداران غیرسیاسی و مقدس مآب) را به بوته نقد می گذارد. در واقع، روشنفکری دینی جریانی است که نه به معنای سنتی و متداول، دینی است و نه به معنای لائیک، روشنفکر. روشنفکری دینی معجونی است از دو مقوله مذهب و روشنفکری که حاصلش نوعی تجددطلبی دینی تحت گرایشهای مختلف روشنفکری می باشد. روشنفکری دینی جریانی یک پارچه و یکدست نیست، بلکه مشی فکری روشنفکران دینی متنوع بوده و گاه با یکدیگر دچار تعارض هستند.

روشنفکری لائیک و ساحت دافعهای امام

در هنگام شروع مبارزات انقلاب اسلامی لایه های روشنفکران چپگرا را می توان به