مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 471

3- ٣. همان، ج 2، ص 371.

4- 4. همان، ج 1، ص 383.
5- 5. همان، ج 1، ص 501.

نهضت 15 خرداد را محکوم کرده، آن را یک نهضت ارتجاعی معرفی کرد.(1)

جامعه سوسیالیستها و گروه خلیل ملکی در نهضت 15 خرداد شرکت نمودند و در پی آن، رهبر آنان به جرم انتشار اعلامیه در پشتیبانی از قیام 15 خرداد دستگیر شد.(2)

جوانان پرشور و اغلب دانشجوی حزب توده به شدت از نهضت تأثیر پذیرفته، به سمت مبارزات مسلحانه حرکت کردند. یکی از بنیانگذاران و رهبران خیزشهای قهرآمیز چپ «بیژن جزنی» است که بعد از حادثه 15 خرداد گفت: حکومت تمام قوانین موجود را که ظاهرا به موجب آن عمل میکند برای حفظ سلطه خود زیر پا می گذارد.»(3)

شاید بتوان گفت مهمترین تأثیر نهضت بر گروههای چپگرا همین نکته بود که جاذبه های برخورد صددرصد انقلابی حضرت امام و رویارویی مستقیم ایشان با دربار و شخص شاه و اصل نظام سلطنت، هرگونه جاذبه رهبری حزبی را در پیش چشم جوانان و دانشجویان تودهای از میان برداشت و تجلی آن در عدم پیروی این قشر از سیاستهای رهبران حزب توده در شیوه مبارزه با رژیم و روی آوردن به مبارزات مسلحانه و تشکیل گروه چریکهای فدائی خلق نشان داده شد.

شایان ذکر است که موضع مخالفت حزب توده با نهضت اسلامی در سالهای آغازین دهه 40 با یک تغییر اساسی و 180 درجه ای در اواسط دهه 50 و مقارن با اوج گیری مبارزات و به خصوص در هنگام اولین تلألوهای شعاع پیروزی انقلاب به موافقت و طرفداری از رهبری حضرت امام تبدیل شد.

نورالدین کیانوری در چنین چرخشی اعلام کرد: باید از امام و جنبش مسلمانان انقلابی حمایت کرد(4) و پشتیبانی ما از

1- 1. تحلیلی بر نقش سیاسی عالمان شیعی در پیدایش انقلاب اسلامی، به نقل از: علی حجتی کرمانی، ص 72.
2- 2. همان، به نقل از: خلیل ملکی، خاطرات، ص 150.