مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 472

3- ٣. همان، به نقل از: بیژن جزنی، ص 13.

4- 4. احسان طبری، کژراهه، ص293

آیت الله خمینی یک تاکتیک موقتی نیست.»(1)

البته بخشی از بدنه گروههای چپ نیز اعتقاد داشتند یک انقلاب فتاتیک را می گذرانند و نیز بعضی همچون ایرج اسکندری به اصلاح گرایی آیت الله شریعتمداری تمایل نشان داده، تقاضای رجعت به قانون اساسی 1906 را داشتند.(2)

در مجموع از آنچه گفته شد، می توان در میان گروههای مارکسیست مبارز پیش از انقلاب لایه ها و سطوح مختلفی را یافت که برخی از ابتدا با حرکت حضرت امام مخالفت میکردند و آن را ارتجاعی می خواندند، اما هر چه به پیروزی انقلاب اسلامی نزدیک می شد، مواضع ایشان نرمتر میگشت و نهایتا با اعلام حمایت از رهبری امام قصد ورود به صف مبارزان انقلاب اسلامی را داشتند. برخی نیز از ابتدا با موافقت با نهضت ضمن حفظ مرام حزبی و عقاید چپگرای خویش در نهضت حضور یافتند و حتی در برخی مراحل مبارزه به اتهام حمایت از نهضت مجرم شناخته شدند، همچون گروه خلیل ملکی. بخشی نیز از همان ابتدا تحت تأثیر نهضت قرار گرفته و به سازماندهی مجدد خویش و تجدیدنظر در روشهای مبارزه پرداختند.

به هر تقدیر، حضرت امام نسبت به گروههای مارکسیست در تمام سطوح و لایه هایش از ابتدا مواضعی روشن و شفاف داشته و موافقتها و مخالفتهای گروههای مختلف چپگرا و اتخاذ مواضع متفاوت از سوی ایشان نسبت به شخص حضرت امام و نهضت اسلامی هیچ گونه تأثیری در مشی ایشان نگذاشت و حتی ایشان را راضی نکرد که در براندازی رژیم شاه همکاری مارکسیستها را بپذیرد.

بدین سان تحلیل برخی مبنی بر این که بالاخره گروههای مارکسیست و چپگرا نیز در انقلاب اسلامی سهمی و نقشی داشته اند و حضرت امام نیز براساس این اصل سیاسی که دشمن دشمن نوعی دوست محسوب می شود، با استفاده از نیروی اپوزیسیون مارکسیست در مبارزات، مخالف نبودند و حتی در بعضی مواقع از اقدامات ایشان علیه

1- 1. روزنامه آیندگان مورخه 58/11/18 .
2- 2. تحلیلی بر نقش عالمان شیعی، ص 138 و 139