مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 476

که محمد رضا شاه رفت و رضاشاه آمد. بعضی گفته بودند این را به دکتر که کار شما این شد که محمدرضا شاه رفت (محمدرضا آن وقت یک آدم بی عرضه ای بود و تحت چنگال او بود) او رفت و رضاشاه آمد؛ یعنی یک نفر قلدر آمد. اینها آن وقت گفتند، نمی دانستند که بعدها رضاشاه چند آتشه است. این هم یکی از اشتباهات بود که شده است.»(1)

بنابر آنچه گذشت، حضرت امام نسبت به رهبر جبهه ملی و راست گراهای سکولار موضعی انتقادی داشت.

اما بحث مهمتر این است که قضاوت امام نسبت به بسیاری از ملی گراها و لیبرالیستهای بعد از مصدق مانند قضاوت ایشان نسبت به او نیست، بلکه نسل بعد از مصدق را در بعضی مواقع، حتی مصدقی هم نمی داند و در مراحلی وابسته دانسته و معتقد است در جهت سیاستهای استعمار و استبداد کار میکنند. برخورد امام در مقابل دولت به اصطلاح ملی و ملی گرای بختیار و یا برخورد ایشان با نیروهای لیبرال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، در قضیه مجلس خبرگان و لایحه قصاص که حد اعلای برخورد امام با ایشان بود، از این جمله است.

نکته قابل توجه دیگر نوع سیاستهای جریان روشنفکری راستگرا در برابر نهضت از ابتدا تا پیروزی است.

واکنش نیم رخ راست روشنفکری در برابر جنبش 15 خرداد توأم با تردید بوده، هیچ اعلامیه ای نیز رسما از سوی رهبران جبهه ملی صادر نشد. برخی از تحلیلگران دلیل این عدم واکنش را تا حدودی زندانی بودن رهبران آن از اسفند سال قبل و تا اندازهای تردید معمول آنان در اتخاذ هر تصمیمی دانسته اند.

اما به نظر برخی از روحانیونی که در همان زمان در زندان بودند، اعضای در بند جبهه ملی، نهضت 15 خرداد را یک نهضت ضداستعماری و ضد استبدادی و مترقی