مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 478

خوشایند غرب، برخورد دافعه ای نسبت به ایشان ندارند، اما در بحث لایحه قصاص هیچ مسامحهای نشان نداده و از ساحت جاذبه ای خویش استفاده نکرده و با قاطعیت، شدید ترین برخورد را با ایشان انجام میدهند و در این مرحله در جدول رفتاری حضرت امام نیمرخ راست روشنفکری در خانه نیم رخ چپ آن قرار میگیرد.

نتیجه این که امام، روشنفکری سکولار و روشنفکری لائیک را در نظام رفتاری خویش تفکیک می نمودند و در برخورد با روشنفکری لائیک همواره از ساحت دافعهای خویش استفاده می کردند، اما با روشنفکری سکولار که دین را خلاصه در مسائل فردی و معنوی میداند و ساحت اجتماعی و سیاسی دین را قبول ندارد، آن گاه که منشأ خدماتی به جامعه اسلامی بود با تسامح اسلامی و در واقع با بعد جاذبه ای شخصیت خویش اما توأم با انتقاد و ذکر اشتباهات برخورد می نمودند. همچنین روشنفکری سکولار نیز اگر پا را از حد نگاه تفکیکی به دین و مسائل اجتماعی فراتر گذاشته و به انکار احکام آن روی می آورد، مورد برخورد دافعهای حضرت امام قرار می گرفت.

روشنفکری دینی و ساحت جاذبه ای امام خمینی

اشاره

اگر بخواهیم سنجشی را میان شقوق مختلف روشنفکری از نظر میزان فکری و سیاسی بودن داشته باشیم، باید یاد کنیم که نیم رخ های راست و چپ روشنفکری بیشتر بار سیاسی داشتند تا بار فکری، ضمن این که مسائل ایدئولوژیک و اندیشه ای باز هم در نیم رخ چپ روشنفکری بیشتر دیده می شد تا نیم رخ راست آن. اما روشنفکری دینی بار فکری عمیقتری نسبت به دو جریان دیگر داشته و در واقع بیشتر از آن که سیاسی باشد، جریانی فکری است. گفتیم که یکی از مهمترین شاخصه های روشنفکری دینی در نگاه انتقادی اش به هر سه گروه روشنفکری چپ، روشنفکری راست و مذهبی است.

روشنفکری دینی از جهت نقاد چپ بودن و نیز تلاش برای اصلاح کردن جریانهای راست و توجه دادن مجامع روشنفکری به مقوله مذهب (به ویژه در میان نسل جوان و خصوصا دانشجویان و دانشگاهیان و حتی گاهی در بخش نگاه انتقادی به نیروی