مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 50

پذیرفت. در واقع اگر این سه کارکرد در جامعه به خوبی انجام بگیرد، ما از حیث فکری از سه بلای بزرگ نجات پیدا میکنیم: اول بلای منطقی نیندیشیدن و تقلید، دوم بلای جزم و جمود و سوم، بلای سازگار نیندیشیدن. تقلید و جزم و جمود و منطقی نیندیشیدن با مسؤولیت عقلانی و عقیدتی ما ناسازگار است. ما به تعداد عناوینی که بر ما بار می شود مسؤولیتهایی داریم. چون پدریم، مسؤولیتهایی داریم، چون همسریم، مسؤولیتهایی داریم، چون استادیم، مسؤولیتهایی داریم، چون دانشجو هستیم، مسؤولیتهایی داریم، چون همکاریم مسؤولیتهایی داریم به تعداد عناوینی که بر ما به عنوان یک انسان حمل می شود، مسؤولیتهای اخلاقی داریم. یک عنوان دیگر هم بر ما حمل می شود و آن این که متفکریم و اگر متفکریم، مسؤولیتهایی از این حیث داریم و این مسؤولیتها، مسؤولیتهای عقلانی هستند. در واقع اگر جریان روشنفکری اصیلی در جامعه پدید بیاید ما را از لحاظ مسؤولیتهایی که به لحاظ عقلانی داریم از این سه آفت بزرگ نجات می دهد.

آفات روشنفکری

روشنفکری برای این که جامعه را از این سه آفت بزرگ بتواند نجات دهد، باید خود را از یک سلسله آفاتی حفظ نماید.

اولین آفت روشنفکری به طور کلی این است که خود روشنفکر در یکی از این سه نقطه ای که یاد شد، بیمار باشد.

آفت دیگر این است که روشنفکر گرفتار بازی با کلمات و واژه ها شود، بدین معنی که واژه های مبهم و تعریف نشده را به کار برد. نخستین کار زبان، اظهار ما فی الضمیر و کار دوم آن سامان دادن به فکر است، این کار بسیار مهمی است.

بنابراین دادوستد الفاظ در یک فضای مه آلود و محو که هیچ کدام از الفاظ را نه گوینده و نه شنونده، نه نویسنده و نه خواننده دقیقا به وضوحش پی برده است، بزرگترین آفت است. آفت سخن گفتن های بدون وضوح، نوعی رتوریک و لفاظی است که روشنفکری می تواند به آن دچار شود.