مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 51

من بارها گفته ام لفاظی و خشونت دو روی یک سکه اند، برای این که هر دو انسان را هدف می گیرند. در خشونت بعدی از ابعاد انسان هدف قرار می گیرد و در قاظی یک بعد دیگر. خشونت یکی از بزرگترین ابعاد وجودی انسان را هدف قرار میدهد. خشونت می خواهد به آزادی انسان وقعی ننهد و آزادی انسان را دست کم بگیرد. در واقع می خواهد نیمی از انسانیت انسان را از انسان منسلخ کند. باز توجه دارید که وقتی میگوییم «خشونت»، مشخص است که منظور چه خشونتی است. من نمی گویم خشونت به طور کلی منتفی است. به هر حال اگر خشونت می خواهد به آزادی انسان وقعی ننهد، یعنی میخواهد نیمی از وجود او را منتفی کند، لفاظی هم می خواهد نیم دیگری از وجود او را که عقلانیت است منتفی کند، این شأن انسانی است که انسانهای دیگر را عاقل می داند. اگر من مخاطبهای خودم را انسان و به لحاظ انسان بودن عاقل بدانم، باید تمام مدعیاتم واضح باشد. هم بدانم و هم تفهیم کنم که سخن من دقیقا چیست و چه می خواهم بگویم. مدعای خودم را واضح کنم و بعد برای مدعای واضح خودم دلیل قوی اقامه کنم؛ یعنی نه فقط بگویم این سخن چیست، بلکه بگویم به چه دلیل این سخن را میگویم. نفس ایضاح مدعا به معنای تقویت مدعا نیست. ایضاح مدعا فقط مدعا را واضح کرده است اما هر مدعا نیاز به دلیل هم دارد. ایضاح مدعا و تقویت دلیلی که به سود مدعا اقامه می شود، شأن هر کسی است که مخاطبان خودش را عاقل میداند. لفاظان شأن عقلانیت مخاطبان خودشان را به هیچ می گیرند و بنابراین نه ایضاح مدعا می کنند و نه دلیلی اقامه می کنند. از این لحاظ هم هست که همه خشونت طلبانی که این قدرت را داشته اند که لفاظی کنند، هیچ گاه از این قدرتشان ذرهای نگذشته اند. خشونت و لفاظی دو روی یک سکه اند و معمولا کسانی که اهل خشونت هستند لفاظ هم هستند.

نمونه روشن آن هیتلر است. من چهار جلد از سخنان هیتلر را که به زبان انگلیسی چاپ شده است خواندهام، انصافا سخنران فصیح و بلیغی است. وی می داند چه کار می خواهد بکند و می داند که تنها به این صورت است که می تواند عقلانیت مخاطبان را از دست شان بگیرد. آزادی را با خشونتش و عقلانیت را با لفاظی اش می گیرد. موسیلینی و استالین هم دقیقا چنین هستند.