مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 53

تبیین ضرورت و چگونگی بحث

اکنون که در ابتدای قرن 21 بسر می بریم، در روزگاری هستیم که هم ست گرایی دارای قوت و قدرت است، هم تجددگرایی همچنان قدرت و سیطره دارد و هم پسا تجددگرایی آهسته آهسته به صورت خیلی جدی و چشمگیر وارد صحنه فرهنگی جامعه بشری می شود. نمایندگان هر سه گرایش نیز به صورت خیلی عمیق و وسیع با هم در حال گفت وگو و تبادل رأی و نظرند و در تحکیم مواضع فکری خویش می کوشند. چون در چنین زمانهای زندگی میکنیم چاره ای نیست که بدانیم واقعا سنت گرایی یعنی چه، تجددگرایی یعنی چه و پسا تجددگرایی یعنی چه؟ از طرفی روایتهای مختلفی که از اسلام در جامعه ما وجود دارد گاهی بدون این که خود راویان توجه داشته باشند متأثر از این سه جریان است و به خصوص متأثر از جریان اول و دوم. امروزه در کشور ما روایتهای عدیده ای از اسلام در حال فعالیت و بعضا در حال شکل گیری هستند.

این روایتها را شما با هر اسمی که بخوانید مهم نیست ولی مسأله بر سر این است که این روایتها واقعا با هم تفاوت دارند و این تفاوت در بسیاری از موارد آگاهانه نیست و در واقع ناشی از این است که کسانی که قرائتهای مختلف را از اسلام به دست میدهند از سنت گرایی یا تجددگرایی و یا پسا تجددگرایی به درجات مختلف متأثرند. وقتی که سنت گرایی، تجددگرایی و پسا تجددگرایی را به آستانه آگاهی این افراد می رسانید تازه متوجه می شوند که سنت گرایند یا تجددگرایند و یا احیانا پسا تجددگرایند.

اینک آیا اسلام با سه مکتب فکری مذکور سازگاری دارد یا خیر؟ وانگهی اگر هم به فرض بعد از مطالعه و تحقیق بتوانیم از سه مکتب در تعبیر خودمان از اسلام استفاده کنیم آن وقت سؤال بعدی این است که کدام یک از سه روایت رجحان دارد به روایات دیگر؟ اسلام سنت گرایانه راجح است یا اسلام تجددگرایانه با اسلام پسا تجددگرایانه؟ در حقیقت باید مؤلفه های اصلی سنت گرایی، تجددگرایی و پسا تجددگرایی را فهم نمائیم. ما باید از این که بدون تأمل در عمق این سه دیدگاه، دائمأ الفاظ را تکرار و با یکدیگر داد وستد کنیم، اجتناب بورزیم. بازی با الفاظ خطای بزرگی است. بازی با کلمات خطرناکترین بازی بشر در طول تاریخ است.