مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 58

دقیقا این مطلب گام به گام در اذهان و نفوس تنسیق می شود.

سنت گرایی و عقلانیت

در بین خود سنت گرایان اختلافات کمابیش فراوانی وجود دارد ولی در عین حال سنت گرایی به معنای این است که عقل فقط و فقط از بخش کوچکی از جهان هستی خبر میدهد، ولی بخش مهمتر جهان هستی را با این شیوه نمی شود شناخت. پس آن بخش اعظم را چگونه باید بشناسیم؟ ستت گرا معتقد است که آن بخش اعظم را از طریق رجوع به سنت باید شناخت. به این معنا مطلق به خودبسندگی عقل قایل نیست. بلکه به عقل در کنار ستت معتقد است. حال در کنار هم بودن نه مانند در کنار هم بودن دو موجود هم طراز، بلکه دو موجودی که یکی تفوق فراوان دارد نسبت به موجود دیگری. سنت گرایی معتقد است که یک بخش کوچکی از جهان هستی که به آن عالم طبیعت گفته می شود را می توان با عقل شناخت.

این عالم را که عقل می تواند به این صورت بشناسد گاهی از آن به عالم طبیعت تعبیر میکنند، گاهی از آن به عالم ماده و مادیات و گاهی به عالم جسمی یا جسمانیات تعبیر میکنند؛ تعابیر دیگری نیز به کار می برند. این بخش را شما می توانید به همین طریقی که به آن اشاره شد بشناسید، یعنی با روش Reasoning.

اما جهان هستی مساوی با جهان طبیعت نیست، جهان هستی؛ بسیار وسیعتر و عمیقتر است لذا ما نمی توانیم بگوییم که با مشاهده و آزمایش و تجربه و با استفاده از قواعد منطق صوری جهان هستی را شناخته ایم. باید بگوئیم یک بخش کوچکی از این جهان را شناخته ایم. آن بخش عظیمتر را ما باید از طریق رجوع به Tradition بشناسیم.

بنابراین برای شناخت کل جهان هستی باید عقل و ست در کنار هم باشند. آن هم چه در کنار هم بودنی که از یک حیث خود عقل چون بخش ناچیزتر و کم اهمیت تر را می شناساند یک نوع زیردست بودن را نسبت به ستت دارد و از حیث دیگر هم این که حدود و ثغور عقل را باید از طریق رجوع به بست فهمید. یعنی باید محدودیت عقل را هم با