مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 70

و مؤلفه های اندیشه تجدد

اشاره

قبل از این که درباره خود تجددگرایی سخن بگوییم، چاره ای جز این نیست که کلامی چند در مورد تجدد گفته شود تا سپس معلوم شود تجددگرایی چیست؟

تجدد یا به تعبیر زبان فرانسه، مدرنیته و یا به زبان انگلیسی Modernity وصف انسانی است که تقریبا از پانصد سال پیش در اروپای غربی و آمریکای شمالی ظهور کرد. موجودی که متصف به مدرن بودن و متجدد بودن می شود، اولا و بالذات انسان است. آن هم فرد انسانی که تقریبا از پانصد سال پیش بدین سو، ابتدا در اروپای غربی و بعد در آمریکای شمالی و آهسته آهسته در سرتاسر جهان در حال پدید آمدن بوده است. البته به اعتبار افراد انسانی، گاهی به جوامع هم اطلاق متجدد می کنند. حتی باز با همین اعتبار، به تمدنها و گاهی حتی به یک دوره تاریخی هم اطلاق تجدد می کنند، ولی هر وقت جامعه یا تمدن، یا دوره تاریخی ای را متجدد بنامند، باز در همه این احوال، این نامگذاری ها به اعتبار افرادی است که این جامعه، تمدن و یا مقطع تاریخی را می سازند.

این انسان که تقریبا از 500 سال پیش، آهسته آهسته شروع به پدید آمدن کرد چه ویژگیهایی داشت که به اعتبار آن ویژگیها از انسانهای ادوار پیش متمایز شد؟ طبعا ویژگی یا ویژگیهایی در این انسان وجود داشته که به اعتبار آنها از انسانهای قبل از خودش و انسانهایی که در تمدن و ادوار و جوامع دیگر زندگی می کرده اند متمایز شده است، اما این ویژگی یا ویژگیها چه چیزهایی بوده اند؟

در این باب بین کسانی که در تجدد و تجددگرایی مطالعه و تحقیق کرده اند اختلاف فراوانی وجود دارد، اما می توان گفت که «ده» ویژگی در این انسان آهسته آهسته در کنار هم نشسته اند و این ده ویژگی به مرور زمان پدید آمده اند.

باز شکی نیست که این ویژگیها همه در یک درجه از شدت و حدت نبوده اند، ویژگی ای به صورت شدیدتر و حادتر وجود داشته و ویژگی ای از شدت و حدت کمتری برخوردار بوده است. باز شکی نیست که همه افراد اروپای غربی و آمریکای شمالی به یکسان از این ویژگیها برخوردار نبوده اند و همه دقیقا در یک زمان صاحب این ویژگیها