مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 84

عمیق تری هم وجود دارد. به مجموعه أن خصلتهای عمیق تر که مؤلفه های جهان بینی انسان متجدد هستند مدرنیزم یا تجددگرایی گفته می شود.

جهان بینی انسان یعنی طرز نگرش او به خدا، خودش، انسانهای دیگر، طبیعت و یا زندگی این جهان، روان فرد، عالم معرفت و عالم عمل؛ مجموعه همه اینها مدرنیزم یعنی تجددگرایی را می سازند.

در باب این که مدرنیزم دارای چه مؤلفه هایی است بین صاحبنظران و متفکران اختلافات فراوانی وجود دارد. برخی از متفکران به سه مؤلفه اشاره کرده اند، برخی به پنج مؤلفه، و بعضی به هشت، ده یا دوازده و سیزده مؤلفه.

علاوه بر این، اختلاف دیگر در این است که آیا این مؤلفه ها در طول همند یا در عرض هم؟ آیا اینها یک نظام عرضی با هم می سازند؟ یعنی یک سلسله مؤلفه هایی کنار هم نشستند و مجموعه آنها مدرنیزم را می سازد و یا یک نظام طولی بینشان برقرار است؛ یعنی مثلا یک مؤلفه وجود دارد که از دل آن ، سه مؤلفه دیگر پدید می آید و باز در اثر هر یک از آن سه مؤلفه، مؤلفه های دیگر پدید می آید و آن وقت مجموعه اینها که یک نظام طولی بینشان برقرار است کل مؤلفه های مدرنیزم را می سازند؟

نظر خود بنده این است که ویژگیهای مختلف با هم نظام طولی دارند؛ یعنی زاد و ولد می کنند. یک ویژگی ممکن است پدر دو ویژگی باشد و آن دو ویژگی با هم آمیزشهایی داشته باشند و ویژگیهای فرعی تری را پدید آورند.

به نظر من مدرنیزم جهان بینی ای است که در بن و بنیاد خودش یک اصل اساسی وجود دارد و سایر اصول از این اصل اساسی پدید آمده اند.

روحیه ایجاد دگرگونی در عالم؛ اصلی ترین مؤلفه تجددگرایی

مغز جهان بینی مدرنیزم این است که انسان متجدد طالب تغییر در بیرون است و می خواهد بیرون را موافق خودش بکند، نه خودش را موافق بیرون. روحیه انفعال و تسلیم و رضا نسبت به عالم بیرون هر چه مغلوب واقع بشود و روحیه مخالفش یعنی این روحیه که من می خواهم جهان را عوض بکنم و به همان ریخت و