منطق ترجمه قرآن صفحه 10

معنای «بیان و تفسیر» به کار برده اند و به ابن عباس «ترجمان القرآن» گفته شده، همچنین به مفسران قرآن، به طور عموم «ترجمه القرآن» اطلاق شده است؛ (1)6 . برگردان کلامی از لغتی به لغت دیگر، (2) گفتاری یا نوشته ای را، از زبانی به زبانی دیگر برگرداندن و بیان کردن کلامی یا عبارتی را از زبانی به زبان دیگر: (3)در حدیث «هرقل» آمده است که برای فهم معنای نامه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم «دعا بتُرجمانه... ثم قال لتُرجمانه، قل لهم...». (4)و نیز حکایت شده که: «چون رسولان خسرو پرویز با نامه به اذن به خدمت حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم رسیدند، آن حضرت، سلمان فارسی را بخواند تا ترجمان کند.» و یا در این جمله: «عبدالمطلب به کمک «ترجمان» از مقصود ابرهه آگاه می شود، سپس سخنان او را نیز یک «ترجمان» برای ابرهه بازگو می کند». (5)واژه «ترجمه» در اعصار گذشته زبان فارسی به معنای امروزی آن نبوده است، بلکه در قرن چهارم هجری به معنای «شرح و تفسیر و بیان» و شاید «تلخیص» به کار رفته است.

برای مثال در «ترجمه تفسیر طبری» (ترجمه رسمی) مواردی یافت می شود که واژه «ترجمه» به معنای «تفسیر» به کار رفته است و در هیچ جای کتاب ندیده ایم که براستی در معنای «ترجمه» (به مفهوم امروزی آن) به کار رفته باشد؛ در ذیل سوره نحل (1212/7) این عبارت آمده است: «لکن به ترجمه این سوره، این قصه های ایشان، بتمامی گفته آید».

1- (1) . نک: تفسیر الطبری، ج 1، ص 6، 24، 32، 57، 67 و 75.
2- (2) . لسان العرب، ج 2، ص 26
3- (3) . لغت نامه دهخدا، ج 16، ص 560
4- (4) . صحیح البخاری، ج 1، کتاب اول، باب 6، ص 5
5- (5) . ترجمه تفسیر الطبری، ج1، ص5 و تاریخ ترجمه از عربی به فارسی، آذرتاش آذرنوش، ج1، ص 53 - 56 (با تلخیص).