منطق ترجمه قرآن صفحه 115

دوم: مبانی فقهی ترجمه قرآن

اشاره

فقه و ترجمه قرآن رابطه ای مستقیم با هم دارند، چرا که بسیاری از آیات قرآن، بیان کننده احکام فقهی است (1) و ترجمه آن آیات، بدون توجه به مبانی و دیدگاه ها و دلایل فقهی آن ها بعید است.

البته بررسی ضرورت دانش فقه در ترجمه و نقش فقاهت مترجم در ترجمه قرآن، نیاز به بحث جداگانه ای دارد، (2) ما در اینجا به بررسی اصل «جواز شرعی ترجمه، از منظر فقه» و نیز «تأثیر مبانی فقهی مختلف در ترجمه قرآن» می پردازیم.

1. جواز شرعی ترجمه قرآن:

اشاره

«جواز» ترجمه، می تواند به دو معنا باشد:

معنای نخست: جواز به معنای «امکان ترجمه قرآن» (این مطلب در مبانی وجودی ترجمه قرآن مورد بررسی قرار گرفت.)

معنای دوم: جواز به معنای «جواز شرعی»، یعنی: حرام نبودن ترجمه قرآن که اعم از وجوب، استحباب و مباح است؛ این مطلب در اینجا مورد بررسی قرار می گیرد.

مسئله جواز شرعی ترجمه قرآن از دیرباز مورد بحث علما و فق های اسلام بوده است و دلایلی برای اثبات یا ردّ آن آورده اند، قدیمی ترین گزارش فقهی در مورد ترجمه قرآن، دیدگاه ابوحنیفه (80 - 150 ق.)، رئیس «مذهب حنفی» است که فتوا داد:

«هر کسی در نماز قرآن را به فارسی قرائت کند، جایز است، اما مکروه است». (3) البته

1- (1) . تعداد آیات الاحکام از 500 آیه تا 2000 آیه برآورد شده است، (فقه القرآن، محمد فاکر میبدی،ص 37).
2- (2) . این مطلب در نوشتار «تأثیر دانش های مترجم در ترجمه قرآن» مورد بررسی قرار می گیردونمونه ها و مثال های متعدد بیان می شود.
3- (3) . المبسوط، شمس الدین السرخسی، ج 1، ص 37