منطق ترجمه قرآن صفحه 141

نمی شود و مبنای ترجمه و تفسیر قرآن قرار نمی گیرد؛ همانطور که شیخ طوسی قدس سره در مورد تفسیر قرآن بدین مطلب تصریح کرده است. (1)مثال: [ فَإِنْ عُثِرَ عَلَی أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّآ إِثْمًا فََاخَرَانِ یَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِینَ اسْتَحَقَّ عَلَیْهِمُ الْأَوْلَیَنِ فَیُقْسِمَانِ بِاللَّهِ لَشَهَدَتُنَآ أَحَقُّ مِن شَهَدَتِهِمَا وَمَا اعْتَدَیْنَآ إِنَّآ إِذًا لَّمِنَ الظَّلِمِینَ ]؛ (2)

علامه طباطبائی رحمه الله در مورد این آیه می نویسند: مفسران در ترکیب این آیه وجوه زیادی ذکر کرده اند که اگر برخی در همدیگر ضرب شوند به دویست صورت می رسند؛ از زجّاج نقل شده که این آیه، مشکل ترین آیه قرآن از جهت ترکیب است؛ ولی علامه با توجه به ظاهر سیاق آیه ترکیب آیه، را انتخاب می کند و به احتمالات مفسران و ادیبان توجه نمی کند، چرا که ذکر احتمالات زیاد جز ابهام و حیرت نمی افزاید. (3)

3. استفاده از کتب قدیمی و اصیل لغت

استفاده از کتب قدیمی لغت یکی از اصول و مبانی ادبی در ترجمه قرآن به شمار می رود؛ چرا که هر چه کتاب لغت، به صدر اسلام نزدیک تر باشد، به فضای نزول آیات و کاربرد لغات در عرف نزدیک تر است و در نتیجه، ریشه لغت، روشن تر می شود و واقع نمایی بیشتری داشته و بهتر می تواند معنای واژگان را در ذهن ما واضح سازد؛ از جمله این کتابها: «مفردات» اثر راغب اصفهانی، «مقاییس اللغه»، نوشته ابن فارس، «العین» اثر خلیل بن احمد، «مجمع البیان» و... است.

دکتر بی آزار شیرازی نیز بر ریشه یابی واژه ها تاکید می ورزد و می نویسد:

توجه به علم اشتقاق و بیان ریشه کلمات و دریافت صحیح معانی مفردات قرآن برای ترجمه لازم و ضروری است؛ زیرا بسیاری از لغات به مرور زمان و در نقاط

1- (1) . التبیان، الشیخ الطوسی، ج 1، ص4
2- (2) . مائده، 107
3- (3) . المیزان فی تفسیر القرآن، محمدحسین الطباطبائی، ج 6، ص 212 - 213 و برای اطلاع از ترکیب های آیه نک: روح المعانی، الآلوسی؛ مجمع البیان، الطبرسی و تفسیر کبیر الفخر الرازی ذیل آیه.