منطق ترجمه قرآن صفحه 182

معنایی «واجب الوجود» بودن (خودآی) را می رساند؛ اما ابعاد معنایی دیگر «اللّه» را نمی رساند. (1)توجه به کلمات محوری نیز لازم است و این مطلب در راستای فهم درست هدف قرآن و اهداف سوره ها قرار می گیرد که در مبحث مبانی تفسیری ترجمه قرآن بیان خواهد شد.

5 . عناصر عرفی و عقلایی زبان قرآن

زبان قرآن، همچون زبان مردم، دارای عام و خاص، مطلق و مقید، کنایات، مجازات، تشبیهات، مثال ها و ضرب المثلهاست؛ ازاین رو، براساس اصول محاوره عقلایی تفسیر و ترجمه (2) و براساس عرف اهل زبان، کنایات و ضرب المثل ها و... معنا می شود.

برای مثال، آیه [ یَأُخْتَ هَرُونَ... ]؛ (3) اگر بدون توجه به ضرب المثل بودن آن معنا شود، اینگونه ترجمه خواهد شد «ای (مریم) خواهر هارون!»؛ و همین مطلبی است که برخی مستشرقان را در مورد قرآن به لغزش انداخته، تا آنجا که گفته اند: این مطلب خطای تاریخی در قرآن است، چون هارون (برادر موسی) ده ها سال قبل از مریم، مادر عیسی زندگی می کرد ازاین رو، مریم نمی تواند خواهر هارون باشد. (4)

1- (1) . شهید مطهری رحمه الله در مورد واژه «اللّه» می فرمایند: می توان گفت در فارسی، لغتی مترادف کلمه اللّه که بشود جای آن گذارد، نداریم و هیچ کدام رساننده تمام معنی اللّه نیستند؛ زیرا اگر CXE به جای اللّه «خدا» بگذاریم رسا نخواهد بود، چون خدا مخفّف «خودآی» است که رساننده تعبیری است که فیلسوفان می کنند، یعنی واجب الوجود و یا شاید کلمه «غنی» که در قرآن آمده است، نزدیک تر باشد تا به «اللّه». (آشنایی با قرآن، ج 2، ص 13).
2- (2) . قوانین اصول محاوره عقلایی در دانشِ «اصول الفقه» مورد بررسی قرار می گیرد.
3- (3) . مریم، 28
4- (4) . نک: دفاع عن القرآن، عبدالرحمن البدوی، ص 161 و دائرهالمعارف قرآن لایدن، ج 1، مدخل هارون. Excyclopoedia of the Quran, Aorom - Andrew Rippin.