منطق ترجمه قرآن صفحه 208

«هیئت علمای الازهر» نیز، اعلام کرده اند که: مترجم باید «عرضه کننده نظریات علمی و تجربی، مانند تفسیر علمی رعد و برق و یا نظریه ستاره شناسان در تفسیر آیات مربوط نباشد؛ بلکه آیه را به آنچه لفظ عربی بر آن دلالت دارد تفسیر (ترجمه تفسیری) نماید و موضع عبرت و هدایت در آن آشکار گردد؛ اگر نیاز به توسعه در تحقیق پاره ای از مسائل بود، هیأتِ مذکور آن را در حاشیه تفسیر قرار دهد». (1)

بررسی

اصل این مطلب صحیح است که مترجم، همچون مفسر، وظیفه دارد که آیات متشابه را به محکمات قرآن ارجاع دهد تا معنای آن ها روشن شود و از انحرافات احتمالی عقیدتی جلوگیری شود؛ و برای مثال: [ ...یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ... ] (2) را با توجه به آیه [ ...لَیْسَ کَمِثْلِهِ ی شَیْءٌ... ] (3) ترجمه کند: «دست (قدرت) خدا بالای دست های آن هاست».

به عبارت دیگر: این ضابطه، نتیجه روش تفسیر «قرآن به قرآن» و همبستگی آیات است که در مبانی تفسیری ترجمه قرآن متذکر شدیم.

همچنین لازم است که مترجم به «برهان های عقلی» و «علوم تجربی قطعی» در ترجمه، توجه کند و در موارد لزوم، از این قراین برای تفسیر و ترجمه آیات استفاده نماید که این مطلب نیز، به مبانی تفسیر باز می گردد.

البته برای انجام این منظور، راه های مختلفی وجود دارد از جمله:

الف) بیان توضیحات در پاورقیها، همانطور که نویسنده فوق الذکر فرمود و همچنین استاد مجتبوی در ترجمه خویش از همین شیوه، بسیار استفاده نموده است؛

ب) بیان توضیحات در پرانتز و کروشه های داخل متن، همانطور که در مثال بالا

1- (1) . مجله الازهر، ش 70، ص 648 - 649 و مناهل العرفان، ج 2، ص 67 - 65
2- (2) . فتح، 10
3- (3) . شوری، 11