- درآمد 1
- اهداف 1
- ویژگی ها 2
- سپاسگزاری 4
- درآمد 7
- اشاره 7
- ریشه یابی واژه ترجمه 8
- کاربردهای واژه ترجمه 9
- معنای اصطلاحی ترجمه 11
- بررسی 13
- ابعاد ترجمه 15
- ارکان ترجمه 15
- نظریه ترجمه 16
- کتابشناسی ترجمه 17
- معرفی یک اثر ارزشمند 18
- درآمد 19
- قرن نخست هجری 20
- یکم: سیر تاریخی ترجمه های قرآن به زبان فارسی 20
- قرن دوّم هجری 22
- قرن سوّم هجری 23
- قرن چهارم هجری 24
- 1. ترجمه تفسیر طبری (ترجمه رسمی) 24
- اشاره 24
- اشاره 24
- آیا ترجمه تفسیر طبری، نخستین ترجمه قرآن به فارسی بوده است؟ 25
- 2. ترجمه آهنگین (پلی میان شعر هجایی و عروضی فارسی) 27
- 3. بخشی از تفسیری کهن 28
- اشاره 28
- 1. ترجمه و تفسیر قرآن پاک 28
- قرن پنجم هجری 28
- 2. تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم 29
- 3. ترجمه کمبریج (تفسیر قرآن مجید) 30
- 4. کوفی (سوره مائده از قرآن کوفی، با ترجمه استوار فارسی) 32
- 6 . تفسیری بر عشری از قرآن مجید 32
- 5 . ترجمه ای قدیم از قرآن کریم 32
- 7. ترجمه قرآن موزه پارس 33
- 8 . تفسیر و ترجمه ابوبکر عتیق نیشابوری (ترجمه قصه های قرآنِ تربت جام) 33
- قرن ششم هجری 34
- اشاره 34
- 9. تفسیر شنقشی (گزاره بخشی از قرآن کریم) 34
- 1. ترجمه و تفسیر کشف الاسرار میبدی 34
- 2. تفسیر ابوالفتوح رازی 35
- 4. تفسیر بصائر یمینی 37
- 3. قرآن شماره 4 37
- 6 . قرآن مترجم شماره 77 38
- 5 . ترجمه قرآن، نسخه مورخ 556 هجری (ترجمه قرآن ری) 38
- قرن هفتم هجری 39
- 8 . قرآن مترجم شماره 1468 39
- قرن هشتم هجری 39
- قرن نهم هجری 40
- اشاره 40
- 1. «مواهب علیه» یا تفسیر حسینی 40
- قرن دهم هجری 41
- 3. قرآن مترجم شماره 146 41
- اشاره 41
- 2. قرآن مترجم شماره 137 41
- 4. قرآن مترجم شماره 255 41
- 2. ترجمه مخدوم نوح 42
- 3. تفسیر منهج الصادقین 42
- 1. تفسیر ترجمه الخواص 42
- 3. قرآن مترجم شماره 110 43
- 2. قرآن مترجم شماره 170 43
- اشاره 43
- قرن یازدهم هجری 43
- 1. قرآن مترجم شماره 585 43
- 5 . قرآن مترجم شماره 127 44
- 9. قرآن مترجم شماره 175 44
- 8 . قرآن مترجم شماره 104 44
- 7. قرآن مترجم شماره 111 44
- 6 . قرآن مترجم شماره 1517 44
- 1. فتح الرحمن، بترجمان القرآن (فتح الرحمن فی ترجمه القرآن) 45
- اشاره 45
- قرن دوازدهم هجری 45
- 3. قرآن مترجم شماره 116 46
- اشاره 46
- 2. قرآن مترجم شماره 323 46
- قرن سیزدهم هجری 46
- 1. تراجم استرآبادی 46
- 2. موعود الرحمن فی ترجمان القرآن 46
- 4. قرآن مترجم شماره 208 47
- 6 . قرآن مترجم شماره 1578 47
- 5 . قرآن مترجم شماره 101 47
- اشاره 48
- جدول ترجمه های قدیم فارسی 48
- قرن چهاردهم هجری 48
- اشاره 52
- دوم: ترجمه های قرآن به زبان های غیرفارسی 52
- فهرست نخستین ترجمه های کامل چاپ شده در زبان های مختلف 53
- فهرست نخستین ترجمه پاره ها و گزینش ها در زبان های مختلف 55
- جدول آماری شمارگان چاپ ترجمه های کامل، پاره ها و گزینشها 57
- اشاره 60
- 1. ترجمه قرآن به زبان ترکی 60
- جدول ترجمه قرآن به ترکی استانبولی 63
- اشاره 63
- جدول ترجمه یا «معالی» قرآن به ترکی 63
- 2. ترجمه ها و تفاسیر دوره اعلان نظام جمهوری در سال 1923 تا اقتدار نظام لائیک 64
- 4. دوره آغاز تغییرات در سیاست نظام لائیک در سال 1947 65
- 5 . دوره پیروزی انقلاب اسلامی ایران 1979. 66
- 6 . ترجمه ها و تفاسیر کامل دهه 90 تا سال 1998م 67
- اشاره 69
- جدول ترجمه های روسی 70
- 3. ترجمه قرآن به زبان های هندی 71
- 2. کهن ترین ترجمه به زبان سندی 71
- 1. کهن ترین ترجمه به زبان هندی 71
- اشاره 71
- 4. کهن ترین ترجمه به زبان پشتو 72
- 6 . کهن ترین ترجمه به زبان بنگالی 72
- 5 . کهن ترین ترجمه به زبان پنجابی 72
- 7. کهن ترین ترجمه به زبان گجراتی 73
- 8 . کهن ترین ترجمه به زبان اردو 73
- اشاره 73
- جدول ترجمه های قرآن به زبان اردو 73
- 4. ترجمه قرآن به زبان های جنوب شرق آسیا 74
- الف) ترجمه قرآن به زبان مالی و اندونزیایی 74
- ب) ترجمه قرآن به زبان چینی 75
- ج) ترجمه قرآن به زبان ژاپنی 76
- د) ترجمه قرآن به زبان کره ای 77
- اشاره 77
- 5 . ترجمه قرآن به زبان های آفریقایی 77
- الف) ترجمه سواحلی 78
- ج) زبان الهوسا 79
- ترجمه اولیه قرآن در اروپا 80
- اشاره 80
- اشاره 80
- ب) ترجمه های اسپانیایی قرآن 82
- ج) ترجمه های ایتالیایی قرآن 84
- د) ترجمه های آلمانی قرآن 86
- ه ) ترجمه های فرانسوی قرآن 88
- و) ترجمه های انگلیسی قرآن 90
- ز) ترجمه های انگلیسی آمریکایی قرآن 96
- ح) ترجمه های انگلیسی - اسرائیلی قرآن 97
- منابع، جهت مطالعه بیشتر 101
- درآمد 103
- اشاره 103
- تاریخچه و کتابشناسی 104
- مفهوم شناسی مبانی ترجمه 104
- اشاره 104
- اول: مبانی وجودی ترجمه قرآن (امکان ترجمه) 107
- اشاره 107
- الف) دیدگاه عدم امکان ترجمه قرآن و دلایل آن 107
- 1. ترجمه مطلق و جایگزین: 111
- اشاره 111
- نقد و بررسی دلایل عدم امکان ترجمه قرآن 112
- جمع بندی 114
- اشاره 115
- اشاره 115
- دوم: مبانی فقهی ترجمه قرآن 115
- 1. جواز شرعی ترجمه قرآن: 115
- الف) دلایل موافقان جواز شرعی ترجمه 117
- ب) دلایل مخالفان جواز شرعی ترجمه قرآن 124
- 2. مبانی فقهی مذاهب اسلامی و تأثیر آن ها در ترجمه آیات الاحکام 132
- اشاره 132
- احکام فقهی ترجمه قرآن 135
- سوم: مبانی قرائی ترجمه قرآن 137
- اشاره 137
- پاسخ پرسش دوم 138
- پاسخ پرسش سوم 139
- الف) مبانی ادبی در زبان مبدأ (ادبیات عرب) 140
- چهارم: مبانی ادبی ترجمه قرآن 140
- 1. قرآن، اصل است و ادبیات تابع آن 140
- 2. انتخاب دیدگاه مشهور ادیبان در ادبیات 140
- اشاره 140
- اشاره 140
- 3. استفاده از کتب قدیمی و اصیل لغت 141
- 4. استفاده از وجوه و نظائر در معانی واژه ها 142
- 5 . انتخاب مبنا در الفاظ مترادف قرآن 146
- 6 . توجه به فصاحت و بلاغت قرآن و تلاش برای انتقال آن به زبان مقصد 148
- 7. توجه به نقش تضمین در ترجمه قرآن 149
- اشاره 151
- 2. حذف و اضافه موارد جزئی در ترجمه 151
- 1. انتخاب موضع در تعارض سلاست با دقت 151
- 3. لزوم تفاوت گذاری اصطلاحات و الفاظ مشابه زبان مبدأ و مقصد (جلوگیری از اختلاط اصطلاحات): 155
- 4. توجه به ساختار زبان مقصد (دستور زبان فارسی): 156
- پنجم: مبانی تفسیری ترجمه قرآن 157
- اشاره 157
- 2. ممنوعیت تفسیر و ترجمه به رأی 160
- 3. توجه به پیش فرض های تفسیر قرآن 161
- 4. توجه به اهداف قرآن و سوره ها در ترجمه (همبستگی آیات) 162
- 5 . توجه به بطون قرآن 164
- 6 . توجه به مبنای جواز یا عدم جواز استعمال لفظ در بیشتر از یک معنا و تأثیر آن 164
- اشاره 164
- ششم: مبانی کلامی ترجمه قرآن 164
- الف) صفات خبری و تجسیم و تشبیه 166
- اشاره 166
- بررسی 167
- اشاره 169
- ب) جبر و اختیار 169
- د) امامت و عدل 171
- اشاره 171
- ج) عصمت پیامبران الاهی 171
- تذکر مهم 173
- هفتم: مبانی زبانشناختی ترجمه قرآن 174
- اشاره 174
- 2. عناصر فنی زبان قرآن 175
- 1. واقع نمایی زبان قرآن 175
- اشاره 177
- 4. توجه به کلمات کلیدی، کانونی و محوری 177
- کلمات کانونی 179
- کلمات محوری 180
- بررسی 181
- 5 . عناصر عرفی و عقلایی زبان قرآن 182
- 6 . تطور زبان مبدأ (و مقصد) 183
- 7. انتخاب زبان مقصد 184
- 8 . چند ساحتی بودن زبان قرآن 185
- هشتم: مبانی روش شناختی ترجمه قرآن 185
- اشاره 185
- اشاره 189
- مفهوم شناسی ضوابط و قواعد ترجمه قرآن 189
- اول: ضوابط موثر در اصل اعتبار ترجمه 189
- اشاره 189
- اشاره 190
- دوم: ضوابط و قواعد موثر در استواری و کمال ترجمه 190
- 1. سلاست ترجمه (سادگی و روانی) 190
- 2. امانت در ترجمه 192
- 4. رعایت علایم نگارشی و سجاوندی (ویرایش) 193
- 5 . اختصار در ترجمه 195
- 6 . نظم و همگونی در ترجمه 195
- 7. ترجمه، براساس نثر معیار و ادبیات پیشرفته 197
- 8 . توجه دقیق به دلالت های آیه 199
- 9. انتخاب نزدیکترین معادل در زبان مقصد 200
- 10. انتقال بار عاطفی جملات و سبک بیان برای تأثیرگذاری 201
- اشاره 203
- 11. توجه به پیوستگی و ارتباط بخش های مختلف متن 203
- 12. ترجمه نکردن آیات متشابه و حروف مقطّعه 205
- بررسی 205
- 13. چاپ متن عربی قرآن، در کنار متن ترجمه 206
- اشاره 206
- اشاره 207
- بررسی 207
- 14. توضیحات لازم در پاورقی ترجمه 207
- بررسی 208
- منابع جهت مطالعه بیشتر 210
- اشاره 211
- پیشینه 211
- 1. آگاهی از زبان مبدأ و مقصد 212
- اشاره 212
- الف) شرایط لازم برای هر مترجم: 212
- اشاره 212
- نخست: شرایط عام مترجم 212
- 2. آگاهی از موضوع ترجمه 213
- 3. نداشتن پیش داوری در ترجمه 213
- اشاره 214
- ب) شرایط کمال مترجم 214
- 1. روشمندی در ترجمه 214
- 3. تمرین و ممارست 215
- 2. توانایی نویسندگی 215
- 5 . آگاهی از بار عاطفی واژه ها و جمله ها 216
- 4. اعمال ذوق و سلیقه (هنرمندی در ترجمه) 216
- 6 . مراجعه پیوسته به منابع 217
- دوم: شرایط خاص مترجم قرآن 219
- اشاره 219
- 1. دارا بودن شرایط مفسّر قرآن 219
- 4. کار گروهی در ترجمه قرآن 226
- درآمد 228
- تأثیر دانش های مترجم در ترجمه قرآن 228
- 1. تأثیر دانش فقه در ترجمه قرآن 229
- اشاره 233
- 2. تأثیر علوم تجربی در ترجمه قرآن 233
- «منی» از نظر علم پزشکی 234
- 2. صلب 240
- 3. ترائب 242
- درآمد 248
- 3. تأثیر دانش ادبیات عرب در ترجمه قرآن 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- 4. تأثیر دانش تفسیر در ترجمه قرآن 253
- اشاره 256
- 5 . تأثیر واژه شناسی در ترجمه قرآن 256
- اشاره 263
- درآمد 263
- مفهوم شناسی 263
- پیشینه و کتابشناسی 264
- بررسی 267
- نخست: روش های ترجمه قرآن 270
- دوم: سبک های ترجمه قرآن 270
- اشاره 270
- الف) تقسیم ترجمه ها بر اساس «هدف مترجم» 270
- اشاره 270
- ه ) تقسیم ترجمه ها براساس «گرایشات و عدم آن ها» 271
- د) تقسیم ترجمه ها براساس «وجود اضافات و عدم آن ها» 271
- ز) ترجمه های هنری 271
- ج) تقسیم ترجمه ها براساس «زبان ترجمه» 271
- و) تقسیم ترجمه ها براساس «اعتبار ترجمه و مترجم» 271
- یک: روش های ترجمه 272
- اشاره 272
- الف) کلمه به کلمه: (ترجمه تحت اللفظی، حرفی، همگون) 272
- اشاره 273
- دوم: ترجمه تحت اللفظی 273
- بررسی 274
- ب) ترجمه آزاد (تفسیری، خلاصه التفاسیر) 277
- بررسی 278
- ج) ترجمه جمله به جمله (هسته به هسته، معنوی، امین، پایبند، محتوا به محتوا) 279
- اشاره 279
- بررسی 281
- سبک های ترجمه 281
- نخست: تقسیم ترجمه ها براساس هدف مترجم 282
- اشاره 282
- بررسی 282
- الف) ترجمه برای عموم مردم 283
- ب) ترجمه تخصصی 283
- دوم: تقسیم ترجمه ها بر اساس مخاطبین 283
- بررسی 284
- سوم: تقسیم ترجمه ها بر اساس زبان ترجمه 285
- اشاره 285
- الف) ترجمه به زبان عرف (زبان معیار) 285
- ب) ترجمه به زبان فنی 286
- بررسی 286
- چهارم: تقسیم ترجمه ها، براساس وجود اضافات در ترجمه و عدم آن 287
- اشاره 287
- بررسی 288
- ب) ترجمه براساس گرایش خاص فلسفی، کلامی و مذهبی: 289
- الف) ترجمه بی طرف (بدون لحاظ گرایشات کلامی و فلسفی خاص): 289
- پنجم: تقسیم ترجمه ها، براساس گرایش ها و عدم آن ها 289
- بررسی 290
- الف) ترجمه غیر معتبر 291
- ششم: تقسیم ترجمه ها، براساس اعتبار مترجم و ترجمه 291
- بررسی 292
- ب) ترجمه معتبر 292
- ب) ترجمه های هنری 293
- اشاره 293
- 1. ترجمه منظوم 293
- الف) ترجمه نثر و بدون آهنگ 293
- هفتم: تقسیم ترجمه، براساس عناصر هنری 293
- 2. ترجمه آوایی 294
- بررسی 295
- یادآوری 295
- منابع جهت مطالعه بیشتر 297
- درآمد 299
- اشاره 299
- روش شناسی نقد ترجمه های قرآن 299
- اشاره 299
- 1. نقد و بررسی ترتیبی یک ترجمه 300
- ب) نقد و بررسی عام 300
- 2. نقد و بررسی موضوعی یک ترجمه 300
- الف) نقد و بررسی خاص 300
- اشاره 300
- تاریخچه نقد ترجمه های قرآن 301
- کتابشناسی نقد ترجمه های قرآن 301
- مقاله شناسی نقد ترجمه های قرآن 302
- تقسیم بندی آسیب های ترجمه های قرآن 313
- اشاره 313
- اشاره 313
- نخست: آسیب های علمی ترجمه 313
- یادآوری 314
- دوم: آسیب های فنی ترجمه 314
- چهارم: آسیب های مبنایی ترجمه 320
- سوم: آسیب های روش شناختی و سبک شناختی ترجمه 320
- اشاره 321
- 2. تقلید 321
- پنجم: آسیب های اخلاقی در ترجمه 321
- 1. تعصب های قومی و مذهبی و کلامی 321
- ششم: آسیب های ترجمه های مستشرقان 322
- اشاره 322
- اشاره 329
- منابع، جهت مطالعه بیشتر 342
- اشاره 343
- اشاره 343
- 1. اصول کلی کاربردی در همه ترجمه ها 344
- در باب ترجمه متون نیایشی به زبان های بومی 344
- 2. دیگر هنجارهای مربوط به ترجمه کتاب مقدس و آماده سازی بخش هایی از 352
- 3. هنجارهای مربوط به ترجمه دیگر متون نیایشی 357
- اشاره 357
- الف) واژگان 358
- ب) نحو، سبک و گونه ادبی 361
اینک ما در این مبحث به بررسی نقش علوم مختلف مترجم در ترجمه قرآن می پردازیم و با بیان مثال های متعدد، تأثیر آن علوم را در ترجمه های موجود نمایان می سازیم.
البته ما زحمات همه مترجمان قرآن را ارج می نهیم و به آنان درود می فرستیم و در این نوشتار بر آن نیستیم که به شخص یا ترجمه ای خاص خرده بگیریم؛ بلکه هدف ما بررسی کلی این مسئله است و اگر از ترجمه یامترجم خاصی نام برده می شود، فقط از باب مثال است.
1. تأثیر دانش فقه در ترجمه قرآن
در قرآن کریم، بیش از پانصد آیه در مورد قوانین و احکام اسلامی وجود دارد و بسیاری از آیات دیگر نیز به نوعی با احکام اسلامی ارتباط دارند؛ از آنجا که مجموعه قوانین و احکام اسلامی در دانش فقه بررسی می شود؛ مترجم قرآن باید با دانش «فقه» نیز آشنا باشد تا در مواقع لزوم از آن بهره گیرد و در ترجمه «آیات الاحکام» راه خطا نپیماید.
هنگامی که به مقایسه ترجمه های قرآن می پردازیم، می بینیم که معمولاً کسانی که فقیه بوده اند در ترجمه آیات الاحکام خطا نکرده اند؛ اما کسانی که از دانش فقه بهره ای نداشته اند یا به مسائل فقهی توجهی نکرده اند، در این مورد دچار خطاهای متعدد شده اند.
اینک برای روشن شدن اهمیت و تأثیر دانش فقه در ترجمه قرآن به چند نمونه اشاره می کنیم:
1. در ترجمه استاد فولادوند در ترجمه آیه 4 سوره نور آمده است:
[ وَ الَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَنَتِ ثُمَّ لَمْ یَأْتُوا بِأَرْبَعَهِ شُهَدَآءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَنِینَ جَلْدَهً وَ لَاتَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَدَهً أَبَدًا وَ أُوْلَل-ِکَ هُمُ الْفَسِقُونَ ] ؛ «و کسانی که نسبت زنا به زنان شوهر دار می دهند،