منطق ترجمه قرآن صفحه 268

الف: روش نخست، یعنی: «کلمه به کلمه» یا تحت اللفظی، همان روش یوحنا بن بطریق و ابن الناعمه الحمصّی است که شیخ محمد بهاءالدین عاملی نقل می کرد و همان «روش حرفی» است که «آیهاللّه معرفت» نوشته اند و همان روش «تحت اللفظی» است که آیهاللّه مکارم شیرازی، دکتر بی آزار شیرازی و دکتر عقیقی بخشایشی و نجار از آن یاد کرده اند.

ب: روش دوم، یعنی: روش «جمله به جمله» همان روش حنین بن اسحاق و الجوهری است که مرحوم «عاملی» نقل کرده و آیهاللّه مکارم شیرازی از آن، تحت عنوان «روش هسته به هسته» یاد نمودند؛ ولی آیه اللّه معرفت و دکتر عقیقی بخشایشی از آن، تحت عنوان «ترجمه معنوی» یا آزاد یاد کردند؛ همچنین دکتر عبد الکریم شیرازی از آن، تحت عنوان «ترجمه حرفی و معنوی» یا «ترجمه امین» یاد کرد و آقای علی نجار از آن تحت عنوان «ترجمه تفسیری» یاد نمود.

ج: روش سوم، یعنی: روش «ترجمه تفسیری» (ترجمه، همراه با نکات تفسیری روشنگر معنا) شیوه ای است که آیهاللّه مکارم شیرازی و آقای نجار از آن تحت عنوان ترجمه آزاد یاد می کند و آیهاللّه معرفت از آن، تحت عنوان ترجمه تفسیری، (همراه با شرح) یاد کرده و دکتر بی آزار شیرازی از آن تحت عنوان «ترجمه آزاد یا خلاصه التفاسیر» یاد می کند و گاهی از آن با عنوان «نقل به معنا» یاد می شود؛ (1) با این همه شیخ عاملی و دکتر عقیقی بخشایشی از آن ذکری به میان نمی آورند.

البته می توان در مورد این نامگذاری ها و دلایل آن انتقاد کرد؛ ولی از آنجا که دانش ترجمه در این دوره هنوز دانشی جوان بوده، سخنان این دانشوران، گام های نخستین این راه تلقی می شود، چرا که هنوز فضای روش مطلوب ترجمه روشن نشده بود؛ ازاین رو، شاید انتقاد جدّی سزاوار و وارد نباشد؛ (چرا که هر کس بر اساس تشخیص