منطق ترجمه قرآن صفحه 8

مفهوم شناسی ترجمه

ریشه یابی واژه ترجمه

در مورد ریشه واژه «ترجمه» دیدگاه های متفاوتی وجود دارد:

الف) برخی واژه ترجمه را کلمه ای عربی دانسته و درباره ریشه آن ها، نظرات زیر را ارائه داده اند:

1. ترجمه از ریشه «رجم» است که در اصل به معنای «سنگ پرانی» است و «ترجمان» نیز از همین ماده است؛ (1)2. از ریشه «تَرجَم» چهار حرفی است. (2)لسان العرب «ترجمان» را هم در ماده «رجم» و هم ماده «ترجم» آورده است؛ اما در ماده «ترَجَم» می نویسد: معنای آن مفسّر زبان است و جمع آن «تراجم» است و تا و نون (در ترجمان) زایده است. (3)ب) برخی واژه «ترجمه» را کلمه ای غیر عربی دانسته اند که وارد عربی شده است؛ این افراد ریشه آن را چند گونه بیان کرده اند:

1. «ترجمه» را از کلمه سریانی «ترگمانا» (4) یا کلمه آرامی «ترگوم» (5) یا «ترگومین» (6)انگاشته اند که «ترگوم» به ترجمه آرامیِ کتاب «عهد عتیق» (تورات و ملحقات آن) گفته شده است؛ (7)2. «ترجمان» از ریشه «ترزبان» فارسی بوده است (8) که آن را معرّب کردند و ترزقان گفته اند؛ (9)

1- (1) . المفردات، الراغب الاصفهانی، ماده رجم.
2- (2) . المصباح المنیر، الفیوّمی، ج1، ص92 و الذریعه، آغا بزرگ الطهرانی، ج4، ص 72 - 73.
3- (3) . لسان العرب، ج2، ص26 و ج5، ص162
4- (4) 1. Targmana.
5- (5) 2. Targom .
6- (6) 3. Targumin .
7- (7) . نک: دائره المعارف فارسی، مصاحب، ص633 و غرائب اللغه العربیه، الاب رفائیل نخله الیسوعی، ص175.
8- (8) . غرائب اللغه العربیه، الاب رفائیل نخله الیسوعی، ص 175
9- (9) . لغت نامه دهخدا، ج 16، ص 558