- سخن ما 1
- پیش گفتار 3
- اشاره 9
- بخش اول: اصلاح از نظر لغت و اصطلاح 9
- معنای اصطلاحی اصلاح 13
- واژۀ اصلاح در قرآن کریم 13
- جمع بندی معنای لغوی، اصطلاحی و قرآنی 14
- بخش دوم: عناصر مؤثر در دست یابی به وضعیت مطلوب 15
- اشاره 15
- الف) نقش دین 16
- ب) نقش قانون 19
- ج) نقش عدالت 24
- د) نقش مردم 28
- ه -) حاکمیت و اصلاح طلبی 30
- اشاره 30
- حکومت اسلامی در نگاه امیرالمؤمنین علیه السلام 38
- و) آزادی و اصلاح طلبی 40
- اشاره 40
- جمع بندی مطالب: 45
- بخش سوم: قلمرو اصلاح و ساماندهی جامعه 46
- اشاره 46
- الف) اجتماعی 47
- اشاره 47
- تفاوت بین صلح در آیه های نهم و دهم سورۀ حجرات 50
- اصلاح و ساماندهی تدریجی یا انقلاب بنیادی ؟ 55
- ب) فرهنگی و اعتقادی 59
- اشاره 59
- هدف حضرت ابراهیم علیه السلام از شکستن بت ها؟ 62
- ج) سیاسی 66
- د) اقتصادی 75
- جمع بندی مطالب: 82
- اشاره 84
- بخش چهارم: اصلاح و مصلحان 84
- انبیا و ائمه علیهم السلام؛ برترین مصلحان 85
- اشاره 85
- 1) جنگ و ناامنی 87
- 2) بی عفتی و انحراف جنسی 89
- 3) انسان کشی 90
- 4) وضع زنان 90
- 5) خرافات و بیهوده گرایی 91
- ویژگی های مصلح حقیقی 92
- اشاره 92
- الف) اصلاح خویش (خوداصلاحی) 93
- ب) مردمی بودن و مردمی زیستن 95
- ج) شناخت داشتن از اقدام اصلاحی 96
- د) حق گرایی و حق طلبی 99
- د) احترام به قانون و قانون گرایی 101
- س) عدالت خواهی مصلح 105
- هدف های الهی و انسانی مصلحان حقیقی 114
- جمع بندی مطالب: 115
- بخش پنجم: راه کارهای اصلاحی 117
- اشاره 117
- اشاره 118
- گسترش فرهنگ عبادت خداوند 118
- نماز چگونه انسان را از فحشا و منکرات باز می دارد؟ 124
- ترویج و اجرای امر به معروف و نهی از منکر 127
- اشاره 144
- مبارزه با فقر 144
- 1) فقر اقتصادی و مادی 145
- 2) فقر معنوی و فرهنگی 149
- جمع بندی مطالب: 155
- اشاره 157
- بخش ششم: مصلحان دروغین 157
- افساد در نماد اصلاح 158
- قرائت های انحرافی از دین 163
- اشاره 163
- هدف آنانی که از دین قرائت های مختلف داشتند چه بود؟ 168
- جمع بندی مطالب: 174
- بخش هفتم: سرانجام اصلاح گران و افساد گران 176
- اشاره 176
- الف) پاداش اصلاح گران و ره آورد اصلاح طلبی 177
- ب) پی آمدهای فسادگستری 178
- اشاره 178
- جمع بندی مطالب و نتیجه گیری کلی: 181
- منابع و مآخذ 183
«صَلاح» در قرآن گاهی در مقابل «فساد» آمده و گاهی در مقابل «سیئه» مثل: آیه های 56 و 85 سورۀ اعراف:
(وَ لا تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها) ؛ (1)«و در زمین پس از اصلاح آن (توسط انبیا و شرایع آسمانی،) تباهی مکنید»
و آیۀ 102 سورۀ توبه: (وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً) «و گروهی دیگر (از آنان) به گناهان خود اعتراف کرده، کاری نیک را با کار بد دیگری درآمیخته اند». راغب در مفردات همین مطلب را آورده: «و قُوبِلَ فی القرآن تارهً بالفساد و تارهً بالسیئهِ»(2) ؛ دلیل او همان آیات ذکر شده است.
معنای اصطلاحی اصلاح
دربارۀ «اصلاحات»، تعریف های گوناگونی ارائه شده است که از منظرهای مختلف قابل بررسی است؛ مثلاً اصلاح از دیدگاه اجتماعی یک مفهوم و از نظر سیاسی مفهوم دیگری دارد و قدر جامع اصلاح در اصطلاح، «تلاشی است جهت دست یابی به وضعیت مطلوب».
واژۀ اصلاح در قرآن کریم
در یک نگاه اجمالی، از آیات قرآن به دست می آید که کلمۀ «اصلاح» با همۀ اشتقاق ها و شکل های ترکیبی اش به صورت مفرد، تثنیه و جمع و نیز به صورت اسم، فعل، مصدر و... در مجموع 172 بار در قرآن کریم به کار رفته است(3).
1- (1) لسان العرب، ج 2، ص 516.
2- (2) مفردات، راغب، ص 284.
3- (3) شش بار کلمۀ «اصلاح»، یک بار کلم - ۀ «اَصْلِحُوا»، یک بار کلم - ۀ «الاصلاح»، دو