- سخن ما 1
- پیش گفتار 3
- اشاره 9
- بخش اول: اصلاح از نظر لغت و اصطلاح 9
- معنای اصطلاحی اصلاح 13
- واژۀ اصلاح در قرآن کریم 13
- جمع بندی معنای لغوی، اصطلاحی و قرآنی 14
- بخش دوم: عناصر مؤثر در دست یابی به وضعیت مطلوب 15
- اشاره 15
- الف) نقش دین 16
- ب) نقش قانون 19
- ج) نقش عدالت 24
- د) نقش مردم 28
- ه -) حاکمیت و اصلاح طلبی 30
- اشاره 30
- حکومت اسلامی در نگاه امیرالمؤمنین علیه السلام 38
- و) آزادی و اصلاح طلبی 40
- اشاره 40
- جمع بندی مطالب: 45
- بخش سوم: قلمرو اصلاح و ساماندهی جامعه 46
- اشاره 46
- الف) اجتماعی 47
- اشاره 47
- تفاوت بین صلح در آیه های نهم و دهم سورۀ حجرات 50
- اصلاح و ساماندهی تدریجی یا انقلاب بنیادی ؟ 55
- ب) فرهنگی و اعتقادی 59
- اشاره 59
- هدف حضرت ابراهیم علیه السلام از شکستن بت ها؟ 62
- ج) سیاسی 66
- د) اقتصادی 75
- جمع بندی مطالب: 82
- اشاره 84
- بخش چهارم: اصلاح و مصلحان 84
- انبیا و ائمه علیهم السلام؛ برترین مصلحان 85
- اشاره 85
- 1) جنگ و ناامنی 87
- 2) بی عفتی و انحراف جنسی 89
- 4) وضع زنان 90
- 3) انسان کشی 90
- 5) خرافات و بیهوده گرایی 91
- ویژگی های مصلح حقیقی 92
- اشاره 92
- الف) اصلاح خویش (خوداصلاحی) 93
- ب) مردمی بودن و مردمی زیستن 95
- ج) شناخت داشتن از اقدام اصلاحی 96
- د) حق گرایی و حق طلبی 99
- د) احترام به قانون و قانون گرایی 101
- س) عدالت خواهی مصلح 105
- هدف های الهی و انسانی مصلحان حقیقی 114
- جمع بندی مطالب: 115
- بخش پنجم: راه کارهای اصلاحی 117
- اشاره 117
- اشاره 118
- گسترش فرهنگ عبادت خداوند 118
- نماز چگونه انسان را از فحشا و منکرات باز می دارد؟ 124
- ترویج و اجرای امر به معروف و نهی از منکر 127
- اشاره 144
- مبارزه با فقر 144
- 1) فقر اقتصادی و مادی 145
- 2) فقر معنوی و فرهنگی 149
- جمع بندی مطالب: 155
- اشاره 157
- بخش ششم: مصلحان دروغین 157
- افساد در نماد اصلاح 158
- قرائت های انحرافی از دین 163
- اشاره 163
- هدف آنانی که از دین قرائت های مختلف داشتند چه بود؟ 168
- جمع بندی مطالب: 174
- بخش هفتم: سرانجام اصلاح گران و افساد گران 176
- اشاره 176
- الف) پاداش اصلاح گران و ره آورد اصلاح طلبی 177
- ب) پی آمدهای فسادگستری 178
- اشاره 178
- جمع بندی مطالب و نتیجه گیری کلی: 181
- منابع و مآخذ 183
«لِیَقُومَ النّاسُ» برای اینکه مردم خود بجوشند و قیام کنند، نه اینکه آنها مردم را به پا دارند. در بسیاری از مکتب های دنیا، هستند مردمان چشم و گوش بسته ای که به دنبال رهبران شان حرکت می کنند؛ چون مردم عقده ها، درماندگی ها، نیازهای برنیامده و آروزهایی دارند که رهبری با اعلام برآوردن آرزوهای شان قیام کرده و آنها را نیز وادار به قیام می کند؛ ولی قرآن نمی گوید که انبیا مردم را به پا بدارند، تعبیر به «لیقیم الناس بالقسط» نمی کند؛ بلکه مردم خفته، لگدمال شدۀ شهوات، تقلیدها و نظام های فاسد و استبدادی، بعد از پیدا کردن شناخت و معیار قیام می کنند، بدون اتکا به دیگران.(1)
نقش مردم در اصلاح جامعه آن چنان مؤثر است که اگر به دنبال رهبران شان در جهت برپایی عدالت قیام کنند، اهداف مکتب الهی به نتیجه خواهد رسید و در غیر این صورت، اهداف تعطیل می شوند.
در سورۀ انفال آمده است که مردم بازوی پشتیبان رهبر الهی در جهت اصلاح جامعه هستند. (وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ)2 ؛ «و اگر بخواهند تو را (در صلح و آشتی) فریب دهند، به یقین خداوند تو را بس است؛ اوست کسی که تو را به نصرت خود با مؤمنان تقویت کرد».
از این آیۀ شریفه درمی یابیم که:
الف) مؤمنان صدر اسلام، حامیان شایسته و کارآمدی برای پیامبر بوده اند و نقشی به سزا در پیش برد اسلام برعهده داشته اند تا آنجا که خداوند آنان را شایسته دانسته و یاری آنها را هم ردیف یاری خویش قرارداده است؛(2)
1- (1) تبین رسالت برای قیام به قسط، ص 13.
2- (3) تفسیر راهنما، ج 2، ص 547.