- سخن ما 1
- پیش گفتار 3
- اشاره 9
- بخش اول: اصلاح از نظر لغت و اصطلاح 9
- معنای اصطلاحی اصلاح 13
- واژۀ اصلاح در قرآن کریم 13
- جمع بندی معنای لغوی، اصطلاحی و قرآنی 14
- اشاره 15
- بخش دوم: عناصر مؤثر در دست یابی به وضعیت مطلوب 15
- الف) نقش دین 16
- ب) نقش قانون 19
- ج) نقش عدالت 24
- د) نقش مردم 28
- ه -) حاکمیت و اصلاح طلبی 30
- اشاره 30
- حکومت اسلامی در نگاه امیرالمؤمنین علیه السلام 38
- اشاره 40
- و) آزادی و اصلاح طلبی 40
- جمع بندی مطالب: 45
- بخش سوم: قلمرو اصلاح و ساماندهی جامعه 46
- اشاره 46
- اشاره 47
- الف) اجتماعی 47
- تفاوت بین صلح در آیه های نهم و دهم سورۀ حجرات 50
- اصلاح و ساماندهی تدریجی یا انقلاب بنیادی ؟ 55
- اشاره 59
- ب) فرهنگی و اعتقادی 59
- هدف حضرت ابراهیم علیه السلام از شکستن بت ها؟ 62
- ج) سیاسی 66
- د) اقتصادی 75
- جمع بندی مطالب: 82
- اشاره 84
- بخش چهارم: اصلاح و مصلحان 84
- انبیا و ائمه علیهم السلام؛ برترین مصلحان 85
- اشاره 85
- 1) جنگ و ناامنی 87
- 2) بی عفتی و انحراف جنسی 89
- 3) انسان کشی 90
- 4) وضع زنان 90
- 5) خرافات و بیهوده گرایی 91
- ویژگی های مصلح حقیقی 92
- اشاره 92
- الف) اصلاح خویش (خوداصلاحی) 93
- ب) مردمی بودن و مردمی زیستن 95
- ج) شناخت داشتن از اقدام اصلاحی 96
- د) حق گرایی و حق طلبی 99
- د) احترام به قانون و قانون گرایی 101
- س) عدالت خواهی مصلح 105
- هدف های الهی و انسانی مصلحان حقیقی 114
- جمع بندی مطالب: 115
- بخش پنجم: راه کارهای اصلاحی 117
- اشاره 117
- گسترش فرهنگ عبادت خداوند 118
- اشاره 118
- نماز چگونه انسان را از فحشا و منکرات باز می دارد؟ 124
- ترویج و اجرای امر به معروف و نهی از منکر 127
- اشاره 144
- مبارزه با فقر 144
- 1) فقر اقتصادی و مادی 145
- 2) فقر معنوی و فرهنگی 149
- جمع بندی مطالب: 155
- اشاره 157
- بخش ششم: مصلحان دروغین 157
- افساد در نماد اصلاح 158
- قرائت های انحرافی از دین 163
- اشاره 163
- هدف آنانی که از دین قرائت های مختلف داشتند چه بود؟ 168
- جمع بندی مطالب: 174
- بخش هفتم: سرانجام اصلاح گران و افساد گران 176
- اشاره 176
- الف) پاداش اصلاح گران و ره آورد اصلاح طلبی 177
- ب) پی آمدهای فسادگستری 178
- اشاره 178
- جمع بندی مطالب و نتیجه گیری کلی: 181
- منابع و مآخذ 183
پس با این اوصاف هرگاه روابط افراد به تباهی و ستیزه کشیده شود و پیوندهای اجتماعی دچار تزلزل گردند، نیاز است تا حرکتی اصلاحی صورت گیرد و کاستی های جامعه را اصلاح کند و اختلاف بین افراد را به صلح و سازش تبدیل کند. از منظر اسلام، اصلاح امور مردم جزء وظایف تخلف ناپذیر زمامداران و نیز از وظایف مسلمانان شمرده شده است؛ البته باید گفت در آموزه های دینی و ارزش های الهی رفع نابسامانی ها، کمبودها و نیز رشد و اعتلای حیات اجتماعی انسان ها باید از مسیر دین صورت گیرد و جهت گیری اصلاحات در جامعۀ دینی، غیر از دین نخواهد بود.
ب) فرهنگی و اعتقادی
اشاره
زیربنای همۀ اصلاحات در اصلاح اندیشه و انگیزه است. تا بینش ها و دلایل گرایش اصلاح نشود، نباید منتظر هیچ گونه اصلاح اساسی شد.
رسول اکرم صلی الله علیه و آله رسالت خویش را از توحید آغاز کرد و فرمود: «قُولُوا لا اله الاّ الله تُفْلِحُوا».(1)آن حضرت پیام رستن از دام بت ها را سرداد، در حالی که برای مردم آن زمان این پیام بسیار تعجب آور بود: (أَ جَعَلَ الْآلِهَهَ إِلهاً واحِداً إِنَّ هذا لَشَیْءٌ عُجابٌ)2 ؛ «آیا همۀ معبودان را یک معبود کرده؟! حقّاً که این چیزی بسیار تعجب انگیز است». این کژاندیشی ها تا سال هشتم هجری، یعنی تا فتح مکه به دست منادی توحید ادامه داشت.(2)
1- (1) بحارالانوار، ج 18، ص 202، به نقل از ابن شهرآشوب.
2- (3) تاریخ یعقوبی، ج 1، ص 372.